Trong nhịp sống hối hả của kỷ nguyên số, lối sống chánh niệm (mindfulness) thường bị hiểu lầm là một khái niệm xa rời thực tế hoặc mang đậm màu sắc tôn giáo. Tuy nhiên, ở góc nhìn của người ngoại đạo, chánh niệm là một kỹ năng thiết yếu trong cuộc sống để quản trị sự chú ý và từ đó cảm nhận được những điều tuyệt mỹ của cuộc sống.

Sống chánh niệm là gì?

Chánh niệm trong góc nhìn của người hành thiền là trạng thái tỉnh thức có chủ đích. Người có chánh niệm là người dành trọn sự hiện diện của cả thân thể và tâm trí vào giây phút hiện tại. Trước các sự việc diễn ra, người thực hành chánh niệm chỉ quan sát mà không phán xét. Ở đó chúng ta nhận biết những gì đang xảy ra bên trong và xung quanh bản thân trong giây phút hiện tại.

Chánh niệm cho chúng ta thấy những gì đang xảy ra trong cơ thể, cảm xúc, tâm trí và thế giới. Nhờ chánh niệm, chúng ta có thể tránh làm hại bản thân và người khác - Cố Thiền sư Thích Nhất Hạnh.

Sống chánh niệm dưới góc nhìn của người ngoại đạo

Trong lăng kính của người ngoại đạo, chánh niệm có thể hiểu đơn giản là việc từ bỏ thói quen “multitask” (đa nhiệm - làm nhiều việc cùng một lúc) thành “single task” (đơn nhiệm, dành toàn bộ sự tập trung và thời gian cho duy nhất một việc).

1. Trong cuộc sống hàng ngày

Trong sinh hoạt hằng ngày, chánh niệm giúp chúng ta nhận biết và tận hưởng trọn vẹn từng khoảnh khắc. Ví dụ như, trước đây bạn có thói quen vừa ăn cơm vừa phải xem phim hoặc lướt điện thoại; thì giờ đây bạn sẽ dành trọn vẹn cho việc thưởng thức món ăn trước mặt. Hương thơm thơm lừng trong làn khói nghi ngút; cái nóng khiến mình phải vừa ăn vừa thổi; màu sắc các nguyên liệu bắt mắt; vị ngọt của nước dùng thanh thanh. Chính lúc đó, bạn sẽ cảm nhận được một món ăn thường ngày bỗng trở nên hoàn mỹ đến lạ.

Hoặc, bạn có thể tận dụng thời gian đi bộ từ bãi xe vào văn phòng để cảm nhận sự tiếp xúc của bàn chân với mặt đất hòa vào từng nhịp thở. Đây là bài tập giúp "neo" tâm trí lại thay vì để suy nghĩ trôi dạt về những lo âu của tương lai. Hay, chuyển từ việc nghe loáng thoáng thành lắng nghe sâu cũng là cách bạn thực hành chánh niệm. Khi đối phương nói, hãy tập trung hoàn toàn vào họ thay vì chuẩn bị sẵn câu trả lời trong đầu. Điều này không chỉ giúp bạn nắm đầy đủ thông tin, hiểu chính xác toàn bộ câu chuyện mà còn là biểu hiện của sự tinh tế và tôn trọng.

2. Trong công việc

Trong môi trường công sở áp lực, chánh niệm là bộ lọc giúp bạn làm việc thông minh để tăng năng suất. Bạn có thể thử tắt các thông báo không cần thiết và dành trọn 30-60 phút cho một nhiệm vụ duy nhất. Đây chính là trạng thái làm việc sâu với khả năng chánh niệm cao. Tập trung hoàn thành từng công việc sẽ giúp bạn tăng hiệu suất lên gấp nhiều lần so với làm cùng lúc nhiều việc.

Chánh niệm còn giúp bạn đưa ra những quyết định đúng đắn, có cân nhắc. Trước khi gửi một email, hoặc đưa ra bất kỳ quyết định nào - đặc biệt trong lúc tâm trạng không ổn định, giận dữ - bạn hãy hít thở sâu ba nhịp. Việc tạm dừng và tạo khoảng trống giúp bạn chuyển từ phản ứng theo bản năng sang phản hồi có tư duy.

Ngoài ra, bạn cũng có thể thiết lập một số nghi thức vào lúc vừa thức dậy và những lúc cuối giờ làm để để đánh thức năng lượng, đưa tín hiệu cho não bộ bắt đầu chu kỳ nghỉ ngơi. Ví dụ vào buổi sáng, bạn hãy mở cửa sổ để đón những tia nắng đầu ngày, điều này giúp cơ thể có thêm hormone hạnh phúc và tinh thần minh mẫn. Cuối giờ làm, hãy dọn dẹp ngăn nắp bàn làm việc, viết ra ba đầu mục cần làm cho ngày mai và cả những điều khiến bạn biết ơn trong ngày hôm nay.

Lợi ích của lối sống chánh niệm

1. Xây dựng “hệ thống miễn dịch” cho tinh thần

Chánh niệm là cách giúp con người hiện đại điều tiết cảm xúc. Cụ thể, thực hành chánh niệm giúp chúng ta nhận diện cảm xúc ngay khi chúng vừa khởi phát. Thay vì bị cuốn trôi bởi một cơn giận hay sự lo âu, bạn trở thành người quan sát khách quan.

Đồng thời, việc tập trung trọn vẹn cho giây phút hiện tại sẽ giúp bạn giảm thiểu những suy nghĩ lặp lại. Đây là trạng thái tâm trí liên tục lặp lại những thất bại trong quá khứ hoặc lo sợ về tương lai. Chánh niệm cắt đứt vòng lặp này bằng cách kéo nhận thức về hiện tại, giúp giảm đáng kể nguy cơ trầm cảm và lo âu mãn tính. Khi quen với việc nhìn nhận mọi việc một cách khách quan và không phán xét, bạn sẽ bao dung và chấp nhận bản thân hơn.

2. Tối ưu hóa khả năng của não bộ

Chánh niệm còn giúp bạn khai thác tối đa nguồn lực trí tuệ sẵn có. Trong kỷ nguyên của sự xao nhãng, khả năng duy trì sự chú ý vào một đối tượng duy nhất là điều mà người trẻ hiện đại cần luyện tập.

Khi không bị mắc kẹt vào các định kiến hay lối mòn, bạn dễ dàng tiếp nhận các góc nhìn mới. Đây là chìa khóa của sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề phức tạp. Bên cạnh đó, chánh niệm còn giúp cải thiện trí nhớ ngắn hạn. Bằng cách giảm thiểu sự lãng phí tài nguyên não bộ vào những suy nghĩ vẩn vơ, chánh niệm giúp dung lượng bộ nhớ tạm thời của bạn hoạt động hiệu quả hơn.

3. Nâng cấp giá trị kết giao xã hội

Khả năng tự nhận thức, bước đầu tiên của chánh niệm, chính là thành phần cốt lõi của EQ (trí thông minh cảm xúc). Khi hiểu rõ cảm xúc của mình, bạn sẽ nhạy bén hơn với cảm xúc của người khác. Đồng thời, khi bạn hiện diện trọn vẹn trong cuộc trò chuyện, đối phương sẽ cảm thấy được tôn trọng và thấu hiểu. Đó cũng chính là nền tảng để xây dựng lòng tin trong các mối quan hệ chất lượng.

Đặc biệt, trong các xung đột, chánh niệm còn tạo một khoảng nghỉ để cả hai bình tâm. Thay vì đáp trả bằng những lời sắc mỏng theo bản năng, chánh niệm giúp bạn chọn lựa ngôn từ mang tính xây dựng và thấu cảm hơn. Điều này giúp bạn tránh được việc phá vỡ các mối quan hệ, cũng như đưa ra những quyết định chính xác, lý tính hơn.