Có những ngày, ta làm gần như mọi điều được gọi là “yêu bản thân”: một buổi spa sau tuần làm việc dài, một bữa ăn ngon để tự thưởng, một chuyến đi ngắn để đổi gió. Trong khoảnh khắc ấy, cơ thể được thả lỏng, tâm trí dịu lại.

Nhưng rồi, khi trở về nhịp sống quen thuộc, cảm giác mệt mỏi vẫn ở đó. Khi này ta tự hỏi bản thân rằng: Nếu mình đã yêu bản thân nhiều đến vậy, vì sao mình vẫn chưa ổn?

Có lẽ, vấn đề không nằm ở việc ta chưa chăm sóc đủ, mà nằm ở việc khái niệm “yêu bản thân” đang dần bị kéo lệch khỏi ý nghĩa ban đầu.

Yêu bản thân hay nuông chiều bản thân?

Thoạt đầu, việc gắn liền khái niệm yêu bản thân với các sở thích mua sắm, làm đẹp hay tận hưởng nghe có vẻ vô hại. Những thông điệp như “hãy tự thưởng cho mình”, “bạn xứng đáng” khiến hành vi tiêu dùng mang dáng dấp của một hành động tích cực, thậm chí cần thiết cho sức khỏe tinh thần. Thế nhưng dần dần, ranh giới bắt đầu mờ đi.

Lúc này, mua sắm được xem như một cách đối xử tốt với bản thân, và việc chi tiêu càng nhiều sẽ là minh chứng rõ nét cho thấy bạn đang yêu bản thân đúng cách. Từ niềm tin ấy, tiêu dùng không còn chỉ là lựa chọn, mà trở thành một việc chính đáng, không cần đắn đo hay tự vấn.

Theo khảo sát của LendingTree vào năm 2025, 47% người tiêu dùng Mỹ thừa nhận họ đã mua sắm để cải thiện tâm trạng, tức dùng mua sắm như một cách để xả stress. Tại Việt Nam, theo nghiên cứu được thực hiện bởi Penn State với nhóm người mua sắm thường xuyên, 62% người mua sắm thừa nhận họ xem sở thích này là lựa chọn để cải thiện tâm trạng. Có thể thấy, thực hành yêu bản thân đã bắt đầu lệch sang chiều hướng nuông chiều cảm xúc tức thời.

Vòng lặp mệt mỏi của hành vi tiêu dùng

Trên mạng xã hội, hình ảnh về “yêu bản thân đúng cách” xuất hiện ngày một nhiều: những chuyến nghỉ dưỡng xa xỉ, sản phẩm đắt tiền, lối sống được sắp đặt hoàn hảo. Lúc này, bạn chi tiêu không chỉ để làm hài lòng chính mình, mà còn để soi chiếu bản thân qua người khác. Chính từ đây, nhiều người rơi vào Vòng quay khoái lạc (Hedonic Treadmill).

Mỗi lần chi tiêu mang lại một cảm giác dễ chịu ngắn ngủi, cảm giác rằng “mình đang ổn”, “mình đang chăm sóc tốt cho bản thân”. Thế nhưng, cảm giác vui vẻ đó chỉ tồn tại trong chốc lát. Khi cảm giác ấy qua đi, bạn có thể lại cần một “liều thuốc” mạnh, một điều gì đó mới hơn, đắt hơn để duy trì trạng thái dễ chịu.

Kết quả, chúng ta bước vào một vòng lặp quen thuộc: tiêu thụ ngày càng nhiều, tốn kém hơn, cố gắng nhiều hơn nhưng cảm giác chưa bao giờ là đủ. Cảm giác đó cùng với áp lực tài chính và việc so sánh xã hội lại trở thành nguồn cơn mới của mệt mỏi. Cuối cùng, nghịch lý xuất hiện: càng cố yêu bản thân, ta càng kiệt sức. Nguyên nhân không phải vì bạn yêu bản thân sai cách, mà vì bạn đã nhầm lẫn giữa việc nuôi dưỡng mình từ bên trong với việc chứng minh giá trị bằng những thứ bên ngoài.

Yêu bản thân là sự trách nhiệm với chính mình

“Yêu bản thân” không phải là khái niệm mới của đời sống hiện đại. Từ hàng nghìn năm trước, con người đã đặt câu hỏi về cách đối xử đúng đắn với chính mình. Người Hy Lạp cổ đại đã có phân định rất rõ ràng về tình yêu đối với bản thân (Philautia). Yêu bản thân có hai dạng: ột là trân trọng bản thân, hướng bản thân đến những giá trị tốt đẹp, sống có trách nhiệm và có ích cho cộng đồng, hai là sự nuông chiều, chạy theo khoái lạc, danh lợi. Biểu hiện thứ hai thường được biết đến là yêu bản thân tiêu cực, dễ hình thành nên tính cách vị kỷ, tự luyến.

Có thể thấy, việc yêu bản thân không bắt đầu từ cảm giác dễ chịu, mà bắt đầu từ khoảnh khắc ta đủ can đảm nhìn thẳng vào chính mình, kể cả những phần không đẹp. Đối diện với bản thân luôn khó chịu hơn rất nhiều so với việc né tránh, nhưng đó là bước đầu tiên không thể bỏ qua.

Trong tâm lý học, Carl Jung gọi phần đó là "bóng tối” (Shadow), là những nỗi sợ, bất an, tức giận mà ta thường chối bỏ. Nếu không đối diện, sự bất an đó sẽ không biến mất mà vẫn luôn âm thầm điều khiển hành vi: chi tiêu để khỏa lấp, làm việc đến kiệt sức, hoặc không ngừng so sánh bản thân với người khác.

Từ sự nhận diện ấy, yêu bản thân dần hiện ra qua những hành động rất đời thường, thế nhưng cũng không dễ thực hiện: thiết lập ranh giới.

Việc thiết lập ranh giới sẽ bắt đầu từ việc bạn biết nói “không” với những yêu cầu khiến bản thân cảm thấy mệt mỏi, từ chối tiếp nhận “rác” cảm xúc, kiểm soát chi tiêu bốc đồng, bảo vệ thời gian nghỉ ngơi và chủ động rời xa những không gian số khiến bạn tự ti. Ranh giới không phải ích kỷ, mà là cách bảo vệ giá trị và sự an toàn của chính mình.

Sau cùng, yêu bản thân đòi hỏi một sự phân định tỉnh táo giữa giá trị và hàng hóa. Chăm sóc bản thân là những nhu cầu cơ bản để duy trì sự sống, ngủ đủ, ăn uống điều độ, vận động và không nhất thiết phải tốn kém. Ngược lại, yêu bản thân là thái độ chấp nhận và trân trọng sự tồn tại của mình.

Hạnh phúc bền vững đến từ việc sống đúng với các giá trị cốt lõi như trung thực, sáng tạo hay kết nối, chứ không nằm ở những thứ có thể mua được. Đôi khi, việc yêu bản thân chỉ đơn giản là việc chậm lại đôi chút, đủ lâu để lắng nghe những điều bản thân thật sự cần.