Ngành công nghiệp wellness đang tăng trưởng với tốc độ khoảng 8,6% mỗi năm, đạt giá trị 5,6 nghìn tỷ USD vào năm 2022 và được dự báo sẽ chạm mốc 8,5 nghìn tỷ USD vào năm 2027. Nếu trước đây, khái niệm wellness chủ yếu xoay quanh ăn kiêng và tập luyện thể thao, thì ngày nay, lĩnh vực này đang dần mở rộng phạm vi tiếp cận và đặt sức khỏe tinh thần làm trọng tâm. Tuy nhiên, thông qua những quan niệm cứng nhắc cho rằng wellness chỉ có thể đạt được bằng lối sống kỷ luật nghiêm ngặt, mạng xã hội đã góp phần nuôi dưỡng nền văn hóa wellness độc hại, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần của những người trẻ.

Sự phổ biến của từ khóa wellness trên mạng xã hội

Dạo quanh các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram hay TikTok, sẽ không khó để tìm kiếm các nội dung xoay quanh chủ đề wellness. Riêng trên TikTok, hashtag #wellness đã ghi nhận hơn 16 tỷ lượt xem, với vô số xu hướng và chủ đề nhỏ như thói quen buổi sáng, các câu khẳng định tích cực hay sức khỏe tinh thần. Nhìn chung, đây là một lĩnh vực có sức ảnh hưởng lớn: theo McKinsey, 79% người tiêu dùng trên toàn cầu cho rằng wellness là điều quan trọng và 42% xem đây là ưu tiên hàng đầu.

Nắm bắt cơ hội tiềm năng này, các thương hiệu và giới influencer trong lĩnh vực wellness tận dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm hoặc những thói quen được cho là giúp cải thiện sức khỏe toàn diện. Thậm chí, TikTok Shop từng hợp tác với các thương hiệu wellness nhằm hỗ trợ người dùng, đồng thời quảng bá các sản phẩm như thực phẩm chức năng và sản phẩm dinh dưỡng. Thoạt nhìn, mạng xã hội đang góp phần tạo nền tảng cho các nội dung wellness, từ đó nâng cao nhận thức về sức khỏe. Tuy nhiên, cũng giống như nhiều hiện tượng khác trên mạng xã hội, khi wellness bị quảng bá quá mức, những tác động tiêu cực bắt đầu dần lộ diện.

Sự biến tướng của khái niệm wellness

Dù khởi nguồn như một phong trào tích cực, wellness đang dần biến tướng với nhiều quan niệm tiêu cực, từ đó hình thành nền văn hóa độc hại và các hành vi cực đoan. Ngày nay, văn hóa wellness đang được nhiều người nhận định có xu hướng độc hại, tôn vinh chủ nghĩa hoàn hảo, đặc biệt là những thực hành thiếu lành mạnh.

Các thương hiệu và những người có sức ảnh hưởng đã tận dụng sự bất an và dễ tổn thương của người trẻ để quảng bá những chuẩn mực phi thực tế, đồng thời gia tăng áp lực phải toàn diện lối sống như: các chế độ ăn kiêng cực đoan, thải độc không có cơ sở khoa học, tập luyện quá mức hay ép buộc bản thân phải tuân thủ những “routine lý tưởng” lan truyền trên mạng xã hội.

Trước thực trạng trên, nhà nghiên cứu người Thuỵ Điển Carl Cederström đã đề xuất thuật ngữ “wellness syndrome”, lý giải rằng tính độc hại của văn hóa wellness đang cản trở niềm vui và hạnh phúc của nhiều người. Theo ông, khi những chuẩn mực wellness vô hình trở thành thước đo giá trị cá nhân, con người dễ rơi vào cảm giác mặc cảm, tự ti và không ngừng phán xét bản thân. Chăm sóc sức khỏe vì vậy không còn là lựa chọn tự do, mà dần trở thành nghĩa vụ gây áp lực tâm lý.

Tái định nghĩa khái niệm wellness

Trong bối cảnh văn hóa wellness ngày càng bộc lộ nhiều áp lực và mặt tối, nhiều người trẻ bắt đầu phản biện những quan niệm wellness truyền thống, đồng thời tái định nghĩa khái niệm này nhằm chấm dứt tính độc hại vốn có. Đó cũng là nguyên do thuật ngữ anti-wellness ra đời. Xu hướng này không phủ nhận giá trị của việc chăm sóc sức khỏe, mà từ chối cách wellness bị thương mại hóa và trở thành một nghĩa vụ phải làm.

Thuật ngữ này còn mở đường cho trào lưu “lazy skincare”, tối giản chu trình chăm sóc da và ưu tiên cảm giác thoải mái thay vì tuân thủ một routine nhiều bước. Theo YPulse, khi những trào lưu như anti-wellness hay radical acceptance (chấp nhận triệt để) trở nên phổ biến, điều đó cũng cho thấy thế hệ trẻ ngày nay đang dần rũ bỏ những tiêu chuẩn hoàn hảo phi thực tế để theo đuổi lối sống khoa học, tự do và tôn trọng cả những điều không hoàn hảo.

Không dừng lại ở đó, anti-wellness còn mang đến cách tiếp cận linh hoạt và cởi mở hơn trước những thói quen từng được đánh giá là kém lành mạnh. Một trong những xu hướng phổ biến trên mạng xã hội có thể kể đến #Nightluxe, trào lưu khuyến khích một lối sống phóng khoáng hơn: thức khuya, ra ngoài nhiều hơn, sống ngẫu hứng và cho phép bản thân tận hưởng khoảnh khắc hiện tại mà không bị ám ảnh bởi cảm giác tội lỗi. Trong khái niệm này, wellness không còn là việc tối ưu hóa từng hành vi, mà là khả năng cân bằng giữa chăm sóc bản thân và tận hưởng cuộc sống.

Nhìn chung, anti-wellness đã giúp người trẻ có cơ hội ưu tiên hạnh phúc cá nhân. Có đến 76% người trong độ tuổi 20-35 đồng ý rằng wellness có thể đơn giản là bất cứ điều gì khiến họ cảm thấy dễ chịu và vui vẻ. Thay vì dành thời gian để theo đuổi lối sống khoa học và chuẩn mực, góc nhìn mới về anti-wellness đề cao sự không hoàn hảo, khuyến khích tính bao dung và thừa nhận rằng wellness không có một hình mẫu chung. Bởi mỗi người sẽ có định nghĩa riêng về sức khỏe và hạnh phúc.