Bạn đã bao giờ đứng lên bàn cân và bối rối khi con số hiển thị không giống ngày hôm trước. Trên thực tế, những dao động nhỏ về cân nặng là hiện tượng rất phổ biến ở người trưởng thành và không thực sự phản ánh những thay đổi của cơ thể. Thực tế, cân nặng có thể lên xuống từ 1 đến 2 kg chỉ trong vài ngày, chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố sinh học và thói quen sinh hoạt.

Vậy đâu là những nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này, hãy cùng Marie Claire tìm hiểu qua bài viết sau.

Những yếu tố sinh học ảnh hưởng đến cân nặng

Chu kỳ kinh nguyệt, tiền mãn kinh và mãn kinh

Ở phụ nữ, sự dao động của hormone estrogen và progesterone trong chu kỳ kinh nguyệt có thể khiến cơ thể giữ nước nhiều hơn, dẫn đến việc tăng cân nhẹ trước hoặc trong kỳ kinh. Sự dao động này không bắt nguồn từ việc tích mỡ, mà chủ yếu do tích nước và thay đổi nhu động ruột.

Trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, nồng độ estrogen suy giảm còn ảnh hưởng trực tiếp đến cách cơ thể phân bổ và tích trữ mỡ, đặc biệt ở vùng bụng. Đồng thời, quá trình trao đổi chất có xu hướng chậm lại, khiến cân nặng dễ tăng hơn ngay cả khi chế độ ăn không thay đổi đáng kể.

Căng thẳng và hormone cortisol

Khi cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng, hormone cortisol được giải phóng để giúp bạn đối phó với tình huống “nguy cấp”. Tuy nhiên, nếu stress kéo dài, cortisol sẽ kích thích cảm giác thèm ăn, đặc biệt là các thực phẩm giàu đường và chất béo. Không chỉ vậy, hormone này còn khiến cơ thể ưu tiên tích trữ năng lượng như một cơ chế tự vệ, từ đó gây tăng cân hoặc khó giảm cân.

Ảnh hưởng của thời tiết

Có lẽ ít người nhận ra nhưng nhiệt độ môi trường cũng có tác động đáng kể đến cân nặng. Trong những ngày thời tiết oi bức, cơ thể tăng tiết mồ hôi để điều hòa thân nhiệt. Quá trình này sẽ khiến bạn mất nước nhiều hơn và cân nặng có thể giảm tạm thời. Ngược lại, khi tiết trời mát mẻ hoặc se lạnh, cơ thể tiết ít mồ hôi hơn và có xu hướng tích nước, khiến cân nặng tăng nhẹ dù lượng mỡ không thay đổi.

Giấc ngủ

Giấc ngủ cũng đóng vai trò then chốt trong việc điều hòa hormone kiểm soát cảm giác đói và no. Thiếu ngủ làm tăng hormone gây đói, đồng thời giảm hormone tạo cảm giác no, khiến bạn dễ có cảm giác đói và thèm ăn. Ngược lại, ngủ đủ và sâu giúp cơ thể duy trì cân bằng nội tiết, hỗ trợ quá trình trao đổi chất và giúp cân nặng ổn định hơn.

Tình trạng mất nước do bệnh lý

Một số bệnh lý, đặc biệt là các vấn đề gây tiêu chảy, sốt, buồn nôn hoặc giảm cảm giác thèm ăn, có thể khiến cơ thể mất nước nhanh chóng. Điều này dẫn đến sụt cân trong thời gian ngắn, nhưng không phản ánh sự thay đổi thực sự về mỡ hay khối cơ. Khi cơ thể được bù nước và hồi phục, cân nặng thường sẽ trở lại mức ban đầu.

Những yếu tố từ thói quen sinh hoạt ảnh hưởng đến cân nặng

Chế độ dinh dưỡng

Khoảng 60% cơ thể con người là nước. Đáng chú ý, lượng nước này không cố định mà có thể dao động tới 5% chỉ trong vòng một ngày. Theo nhận định của các chuyên gia dinh dưỡng, những thay đổi nhỏ trong chế độ ăn cũng có thể tạo khác biệt rõ rệt về số đo cân nặng. Cụ thể, các thực phẩm mặn làm tăng lượng natri trong cơ thể, buộc cơ thể giữ nước nhiều hơn để duy trì cân bằng điện giải. Tương tự, thực phẩm giàu carbohydrate khiến glycogen, dạng dự trữ năng lượng của cơ thể, tăng lên, và mỗi gram glycogen lại đi kèm một lượng nước nhất định. Kết quả là cân nặng có thể tăng nhẹ dù lượng mỡ không thay đổi.

Ngược lại, một số thực phẩm có tác dụng lợi tiểu như rau xanh, trái cây giàu nước hoặc đồ uống không chứa muối có thể thúc đẩy quá trình đào thải lượng nước dư thừa, từ đó khiến cân nặng giảm trong thời gian ngắn.

Hoạt động thể chất

Vận động thể chất, đặc biệt là các bài tập khiến bạn đổ nhiều mồ hôi, thường dẫn đến hiện tượng sụt cân ngay sau buổi tập. Tuy nhiên, hiện tượng này chỉ mang tính tạm thời. Sau những buổi tập cường độ cao, đặc biệt là tập sức bền hoặc các bài tập gây tổn thương vi mô cho cơ bắp, cơ thể sẽ kích hoạt quá trình phục hồi. Trong giai đoạn này, cơ bắp có xu hướng giữ nước nhiều hơn để sửa chữa và tái tạo mô cơ, khiến cân nặng có thể tăng nhẹ trong vài ngày tiếp theo, dù lượng mỡ không hề tăng.

Ảnh hưởng của bia rượu

Rượu có tác dụng lợi tiểu, từ đó dẫn đến hiện tượng sụt cân tạm thời. Tuy nhiên, khi rượu bia được tiêu thụ cùng các món ăn mặn, cơ thể lại có xu hướng giữ nước để bù đắp sự mất cân bằng, khiến cân nặng tăng trở lại. Điều này cũng góp phần lý giải vì sao cân nặng thường lên xuống thất thường sau những bữa tiệc.

Sử dụng thuốc điều trị

Một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc lợi tiểu, cũng là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ra những dao động ngắn hạn về cân nặng. Theo khuyến nghị từ giới chuyên môn, khi cân nặng thay đổi trong quá trình dùng thuốc, bạn nên theo dõi trong một thời gian nhất định và đến thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín để có hướng chữa trị hợp lý, thay vì lo lắng trước những dao động tức thời.