Theo số liệu của Allied Market Research, thị trường dầu cá toàn cầu có giá trị 2,7 tỷ USD vào năm 2023 và dự kiến ​​sẽ đạt 5,7 tỷ USD vào năm 2035, tăng trưởng ở tốc độ CAGR là 6,5% từ năm 2023. Chính vì nhu cầu cao, nên thị trường có rất nhiều loại dầu cá khác nhau và người tiêu dùng như lạc vào ma trận. Nếu không có kiến thức chuyên sâu, bạn có thể mua phải loại dầu cá đắt tiền nhưng giá trị thấp, hoặc tệ hơn là dầu cá bị oxy hóa gây hại cho cơ thể.

Hiểu về bản chất của dầu cá

Dầu cá là chất béo được chiết xuất từ mô của các loại cá để lấy được thành phần quý giá nhất, Omega-3. Nhóm axit béo này bao gồm EPA và DHA. EPA là Eicosapentaenoic Acid có công dụng hỗ trợ tim mạch (giảm mỡ máu, ngừa huyết khối), chống viêm, tốt cho phát triển trí não trẻ nhỏ và thai kỳ, giúp cân bằng nội tiết tố, hỗ trợ điều trị trầm cảm và có hiệu quả trong việc giảm nguy cơ suy mòn ở bệnh nhân ung thư. DHA là Docosahexaenoic Acid giúp hỗ trợ phát triển não bộ và thị lực, chiếm tỷ lệ cao trong chất xám và võng mạc, giúp tăng cường trí tuệ, thị giác, hệ miễn dịch ở trẻ em, cải thiện chức năng tim mạch, giảm viêm, hỗ trợ sức khỏe sinh sản và ngăn ngừa các bệnh mãn tính ở người lớn.

Một điểm đáng lưu ý, cơ thể con người không thể tự sản xuất được EPA và DHA mà cần bổ sung từ thực phẩm. Vì vậy, việc lựa chọn sản phẩm Omega-3 chất lượng, ít tích tụ độc tố là yếu tố quan trọng hàng đầu để chăm sóc sức khỏe bền vững và an toàn.

Về thành phần nguyên liệu chế tạo Omega-3, cá mòi và cá cơm là một trong những nguyên liệu thường được ưu tiên cho việc sản xuất dầu cá. Đây là hai loại cá nhỏ nằm ở tầng thấp nhất của chuỗi thức ăn tự nhiên, có vòng đời ngắn nên ít tích tụ thủy ngân cũng như các độc tố khác.

Bên cạnh đó, cá hồi và cá ngừ cũng là nhóm nguyên liệu nhiều dưỡng chất để chiết xuất dầu cá. Theo nhận định từ các chuyên gia, cá ngừ và cá hồi tích trữ mỡ ngay trong thớ thịt, nên hàm lượng Omega-3 tương đối cao. Đặc biệt, thịt cá ngừ và cá hồi còn là món ăn được tiêu thụ nhiều và phần phụ phẩm (như đầu, xương, da và mỡ bụng) sẽ được tận dụng để ép lấy dầu. Song, hai loại cá này lại có nguy cơ nhiễm kim loại nặng như thủy ngân, chì và PCBs do hiệu ứng tích tụ sinh học. PCBs là viết tắt của thuật ngữ Polychlorinated Biphenyls, nhóm hóa chất hữu cơ nhân tạo độc hại trong môi trường. Hợp chất này là nguyên nhân gây ung thư và ảnh hưởng hệ miễn dịch, thần kinh ở người.

Ngoài ra, trên thị trường còn có dầu gan cá được chiết xuất từ gan của cá Tuyết. Ưu điểm của dầu gan cá là chứa nhiều vitamin A và D tự nhiên. Do gan là cơ quan lọc độc tố nên dầu từ gan cá lại tiềm ẩn nguy cơ nhiễm kim loại cao hơn. Sử dụng viên uống dầu gan cá quá nhiều còn có thể gây ngộ độc vitamin A.

Các tiêu chí để chọn dầu cá chất lượng

1. Tỷ lệ Omega-3 (EPA+DHA) trên 60% trọng lượng viên dầu

Thông thường, trên các hộp dầu cá có thể để con số hàm lượng 1000mg trên bao bì, nhưng điều đó không đồng nghĩa viên dầu cá chứa 1000mg Omega-3. Để xác thực thông tin, bạn có thể lật mặt sau của vỏ hộp để đọc mục “Nutrition facts” (tạm dịch “Giá trị dinh dưỡng thực”). Một viên dầu cá nếu có tổng lượng EPA + DHA chiếm trên 60% trọng lượng viên dầu sẽ là sản phẩm đạt chuẩn. Người bình thường cần 250-500mg EPA và DHA hằng ngày. Nếu bạn đang trong quá trình điều trị bệnh lý, hàm lượng cần thiết sẽ dao động từ 1000-2000mg EPA và DHA kết hợp.

2. Lựa chọn theo cấu trúc phân tử: rTG (Re-esterified Triglyceride) mang chuẩn mực cao nhất

Mức độ hấp thụ Omega-3 của cơ thể chịu ảnh hưởng lớn từ cấu trúc phân tử của dầu cá. Trong đó, dạng Triglyceride (TG), dạng tự nhiên có trong dầu cá, được đánh giá cao nhờ khả năng hấp thụ tốt và độ ổn định cao. Dù vậy, hàm lượng EPA và DHA trong mỗi viên dầu cá ở dạng này thường chỉ ở mức khoảng 30%.

Ethyl Ester (EE) là dạng thức thường thấy trong các viên dầu cá trên thị trường, nhờ vào hàm lượng EPA và DHA cao và chi phí điều chế rẻ. Ở dạng Ethyl Ester, dầu cá tự nhiên được cho phản ứng với Ethanol để tách bỏ tạp chất và cô đặc Omega-3. Nhưng dầu cá ở dạng Ethyl Ester lại kém bền vững, dễ bị oxy hóa, có khả năng hấp thụ kém hơn Triglyceride khoảng 20-30%. Đồng thời, khi tiêu thụ Ethyl Ester, gan sẽ phải làm việc để chuyển hóa.

Re-esterified Triglyceride (rTG) là chuẩn mực cao nhất trong các viên dầu cá. Bởi lẽ, dầu cá rTG chứa hàm lượng EPA/DHA lên đến 80-90% viên dầu cá và có khả năng hấp thụ tối ưu, cao hơn cả Triglyceride. Đó là nhờ vào phương thức dùng enzyme chuyển hóa dầu dạng Ethyl Ester trở về cấu trúc Triglyceride tự nhiên. Chính vì quy trình điều chế phức tạp và mang lại hàm lượng dinh dưỡng tối ưu nên giá thành của dầu cá rTG tương đối cao.

3. Chiết xuất siêu tới hạn (Supercritical Fluid Extraction - SFE/CO2) là phương thức chiết xuất tốt nhất

Dầu cá rất dễ thay đổi đặc tính bởi nhiệt độ và ánh sáng. Thuở sơ khai, dầu cá được chiết xuất bằng cách Wet Pressing (ép ướt). Phương pháp này dùng máy ép cơ học để tách nước và dầu cá ra khỏi thịt, xương cá sau giai đoạn nấu và nghiền. Nhược điểm của Wet Pressing là dùng nhiệt cao nên dễ làm biến đổi cấu trúc dầu, thành phẩm thu được có thể lẫn nhiều tạp chất.

Chưng cất phân tử là phương thức chiết xuất phổ biến nhất trong ngành công nghiệp sản xuất dầu cá hiện nay. Phương pháp này dùng chân không để tách chất ô nhiễm và cô đặc dầu ở nhiệt độ thấp hơn Wet Pressing. Ưu điểm của chưng cất phân tử là loại bỏ được phần lớn kim loại nặng, nhưng vì vẫn dùng nhiệt nên dầu cá dễ chuyển biến thành trans-fat (chất béo chuyển hóa).

Chiết xuất siêu tới hạn (Supercritical Fluid Extraction - SFE/CO2) là cách tốt nhất để đảm bảo chất dinh dưỡng có trong dầu cá. Phương pháp này dùng khí CO2 ở áp suất cao để tách dầu ở nhiệt độ cực thấp (thậm chí là nhiệt độ phòng). Nhờ vậy, lượng dầu thu được có độ tinh khiết cao, không bị biến đổi, không dùng dung môi hóa học độc hại. Chính vì thế, dầu cá được chiết xuất bằng phương pháp siêu tới hạn có giá thành cao nhất.

4. Chứng nhận từ bên thứ 3 - cách giúp bạn an tâm hơn khi chọn dầu cá

Để đảm bảo chất lượng và độ an toàn, bạn có thể tìm hiểu về các chứng nhận thẩm định chất lượng dầu cá từ bên thứ ba. IFOS (International Fish Oil Standards) là tổ chức uy tín nhất thế giới, chuyên đánh giá dầu cá. Để đạt 5 sao IFOS, dầu cá phải có hàm lượng EPA/DHA đúng như trên bao bì, mức độ ô nhiễm (thủy ngân, PCBs) thấp hơn đáng kể so với mức cho phép, độ tươi của viên dầu cá (không bị oxy hóa) cũng phải đạt chuẩn.

Bên cạnh đó, các sản phẩm uy tín thường tuân theo tiêu chuẩn của GOED - Tổ chức toàn cầu đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt về đạo đức và chất lượng trong ngành Omega-3. Ngoài ra còn có tổ chức USP (Dược điển Hoa Kỳ), cơ quan kiểm định nhằm xác nhận bảng thành phần và độ tinh khiết của sản phẩm.

Tóm lại, để mua được dầu cá chất lượng, bạn cần ưu tiên lựa chọn các sản phẩm ở dạng rTG hoặc Triglyceride. Dầu cá được làm từ các loại cá nhỏ như cá cơm, cá mòi hoặc nhuyễn thể sẽ ít thủy ngân hơn. Dầu cá được chiết xuất bằng phương phát chiết xuất siêu tới hạn hoặc chưng cất phân tử kỹ thuật cao sẽ đảm bảo hàm lượng dinh dưỡng trọn vẹn. Ngoài ra, tổng lượng DHA và EPA cao hơn 60% tổng trọng lượng viên dầu cá sẽ bổ sung dinh dưỡng cần thiết cũng như tránh được các thành phần không cần thiết cho cơ thể. Trên bao bì được chứng nhận bởi bên thứ ba, ví dụ như IFOS 5 sao sẽ đảm bảo viên dầu cá bạn dùng là chất lượng.