Bạn có thể nhớ mình đã ăn gì vào bữa trưa hôm qua, nhưng liệu bạn còn nhớ hương vị của món ăn ấy? Với nhiều người trẻ thành thị, bữa trưa thường diễn ra giữa những cuộc gọi công việc, tin nhắn nhóm và thông báo liên tục trên điện thoại. Chúng ta ăn mỗi ngày, nhưng tâm trí lại ở những việc còn dang dở, nên món ăn trước mặt chỉ được nếm qua loa.

Khi điều đó trở thành thói quen, chúng ta dễ bỏ qua những tín hiệu quen thuộc như cảm giác đói, no hay sự thèm ăn xuất hiện sau một ngày căng thẳng. Đôi khi, điều cần thay đổi không nằm ở thực đơn mà ở cách chúng ta trải nghiệm bữa ăn. Đó cũng là lý do nhiều người lựa chọn ăn uống chánh niệm. Thay vì ăn trong vô thức giữa những bộn bề thường nhật, bạn chủ động chú ý đến hương vị món ăn, cảm nhận của cơ thể và những cảm xúc xuất hiện trong lúc ăn.

Ăn uống chánh niệm là gì?

Hiểu đơn giản, ăn uống chánh niệm là cách bạn chủ động chú ý đến những gì đang diễn ra trong bữa ăn, từ hương vị, kết cấu món ăn đến cảm giác của cơ thể và cảm xúc của chính mình. Theo The Nutrition Source thuộc Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan, phương pháp này khuyến khích mỗi người nhận biết trải nghiệm ăn uống với sự tập trung và thái độ không phán xét. Thay vì vội vàng đánh giá một món ăn là tốt hay xấu, bạn có thể quan sát cảm giác của mình và nhận ra những thói quen thường xuất hiện trong lúc ăn.

Tuy nhiên, ăn uống chánh niệm không phải chế độ ăn kiêng, cũng không yêu cầu bạn loại bỏ những món mình yêu thích. Bạn vẫn có thể thưởng thức một chiếc bánh ngọt, một tô phở nóng hay một ly trà sữa và dành sự chú ý cho món ăn, nhận biết cảm giác khi thưởng thức và lắng nghe tín hiệu của cơ thể, thay vì vừa ăn vừa để tâm trí cuốn theo những việc khác.

Lợi ích của việc ăn uống chánh niệm

1. Nhận biết rõ hơn cảm giác đói và no

Khi vừa ăn vừa trả lời email hoặc lướt điện thoại, bạn có thể kết thúc bữa ăn mà không nhớ rõ hương vị món ăn. Sự phân tán chú ý cũng khiến bạn khó nhận biết cảm giác của cơ thể. Nếu ăn quá nhanh, bạn còn có thể tiếp tục ăn trước khi nhận ra mình đã no. Theo Harvard Health, cơ thể cần thời gian để nhận biết cảm giác no, vì vậy tốc độ ăn cũng ảnh hưởng đến khả năng nhận ra khi nào mình đã ăn đủ.

Ăn uống chánh niệm giúp bạn chú ý hơn đến những tín hiệu này. Thay vì ăn theo thói quen hoặc cố dùng hết phần thức ăn trước mặt, bạn có thể nhận biết mức độ đói trước bữa ăn, để ý cảm giác trong khi ăn và tạm dừng để xem mình đã no hay chưa.

Tuy nhiên, cảm giác đói và no không phải lúc nào cũng giống nhau. Nhu cầu ăn uống có thể thay đổi theo mức độ vận động, giấc ngủ và tình trạng căng thẳng. Vì vậy, ăn uống chánh niệm không đòi hỏi bạn phải đạt đến một mức độ no cố định, mà khuyến khích bạn hiểu rõ hơn nhu cầu của cơ thể để điều chỉnh cách ăn cho phù hợp.

2. Hiểu cảm xúc đứng sau thói quen ăn uống

Sau một ngày làm việc căng thẳng, bạn có thể muốn tìm đến món ăn yêu thích dù chưa cảm thấy đói. Khi buồn chán hoặc cần được an ủi, bạn cũng có thể vô thức tìm đồ ăn vặt. Đây là những tình huống có thể liên quan đến ăn theo cảm xúc, khi việc ăn uống chịu ảnh hưởng từ trạng thái tâm lý chứ không chỉ từ cảm giác đói về thể chất.

Bản thân thói quen này không có gì đáng trách. Bởi thức ăn có thể mang lại niềm vui, gợi nhớ kỷ niệm thân thuộc hoặc giúp chúng ta cảm thấy dễ chịu hơn. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là khi thức ăn trở thành cách ứng phó gần như duy nhất với căng thẳng và buồn bã.

Thực hành chánh niệm tạo cơ hội để bạn nhận ra mối liên hệ giữa cảm xúc và lựa chọn ăn uống. Khi muốn tìm đến đồ ăn, hãy thử tự hỏi mình đang đói, đang mệt hay đơn giản là muốn thưởng thức một món ngon. Bạn vẫn có thể ăn nếu muốn, nhưng đồng thời hiểu rõ hơn điều gì đang ảnh hưởng đến lựa chọn của mình.

3. Xây dựng mối quan hệ tích cực hơn với thức ăn

Những cuộc trò chuyện về vóc dáng và chế độ ăn đôi khi khiến chúng ta chia thực phẩm thành hai nhóm đúng và sai. Một món tráng miệng có thể khơi lên cảm giác tội lỗi, còn một bữa ăn ngoài kế hoạch dễ trở thành lý do để tự trách bản thân. Dần dần, việc ăn uống vốn là nhu cầu thường ngày lại gắn với áp lực phải lựa chọn sao cho thật hoàn hảo.

Thay vào đó, ăn uống chánh niệm khuyến khích bạn quan sát thói quen và cảm xúc của mình mà không vội phán xét. Thay vì trách móc bản thân sau một lựa chọn ăn uống, bạn có thể tìm hiểu điều gì đã ảnh hưởng đến quyết định ấy và nhận biết những cảm xúc đi kèm.

Điều này không có nghĩa giá trị dinh dưỡng của mọi thực phẩm đều như nhau. Một chế độ ăn đa dạng, cân bằng vẫn quan trọng. Chánh niệm giúp bạn quan tâm đến sức khỏe mà không để cảm giác tội lỗi chi phối mỗi bữa ăn.

4. Chú ý hơn đến phản ứng của hệ tiêu hóa

Bạn đã bao giờ ăn xong bữa trưa rồi mới nhận ra mình ăn quá nhanh, bụng đầy khó chịu hoặc vẫn chưa cảm thấy thỏa mãn? Khi vừa ăn vừa xử lý công việc, chúng ta dễ bỏ qua những cảm giác xuất hiện trong và sau bữa ăn. Việc chú tâm vào bữa ăn giúp bạn nhận biết rõ hơn tốc độ ăn và những phản ứng của cơ thể sau khi ăn.

Việc nhai giúp nghiền nhỏ thức ăn và trộn thức ăn với nước bọt, tạo điều kiện cho quá trình tiêu hóa tiếp diễn. Ăn chậm hơn cũng có thể giúp bạn nhận ra cảm giác no trước khi tiếp tục ăn theo quán tính. Tuy nhiên, không nên từ đó kết luận rằng ăn uống chánh niệm có thể ngăn ngừa hoặc điều trị mọi vấn đề tiêu hóa. Nếu thường xuyên đau bụng, đầy hơi hoặc gặp những thay đổi kéo dài trong thói quen đại tiện, hãy trao đổi với bác sĩ để tìm hiểu nguyên nhân thay vì chỉ dựa vào việc điều chỉnh thói quen ăn uống.

Đọc thêm: Acai Bowl đang “chiếm sóng” lifestyle của thế hệ Gen Z như thế nào?

5. Tạo khoảng nghỉ cho sức khỏe tinh thần

Một ngày của bạn có thể bị lấp đầy bởi thông báo, tin nhắn và những đầu việc chưa hoàn tất. Bữa ăn vốn là lúc bạn có thể tạm dừng, nhưng nếu vẫn tranh thủ kiểm tra email hay nhìn vào màn hình, tâm trí sẽ tiếp tục xoay quanh công việc ngay cả khi bạn đã rời khỏi bàn làm việc.

Ăn uống chánh niệm khuyến khích bạn dành sự chú ý cho bữa ăn thay vì làm nhiều việc cùng lúc. Bạn có thể đặt điện thoại sang một bên, cảm nhận hương vị món ăn hoặc ngồi xuống ăn mà không tranh thủ xử lý thêm công việc. Những thay đổi nhỏ ấy tạo cơ hội để bạn chuyển sự chú ý khỏi những việc đang chờ giải quyết và trở lại với trải nghiệm trước mắt.

Không phải bữa ăn nào cũng cần diễn ra chậm rãi hay trở thành một nghi thức thư giãn. Sẽ có những ngày lịch trình khiến bạn phải ăn vội, và điều đó không có gì bất thường. Khi có thể, hãy cho mình một khoảng thời gian để tập trung vào việc ăn. Bữa ăn nhờ đó có thể trở thành ranh giới nhỏ giữa công việc và những nhu cầu thường ngày của bản thân.