PGS.TS Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao, là ứng viên Việt Nam đầu tiên trong lịch sử trúng cử tại Tòa án Luật Biển Quốc tế (ITLOS) kể từ khi cơ quan tài phán quốc tế này được thành lập vào năm 1996, đồng thời là nữ thẩm phán Việt Nam đầu tiên xuất hiện trong thiết chế chuyên trách về luật biển ở cấp độ toàn cầu.

Kết quả bỏ phiếu ghi nhận bà giành số phiếu cao nhất trong nhóm châu Á - Thái Bình Dương ngay từ vòng đầu tiên hôm 18/6. Điều này phản ánh mức độ tín nhiệm của các quốc gia thành viên đối với ứng viên Việt Nam, đồng thời cho thấy sự hiện diện ngày càng sâu rộng của Việt Nam trong các thiết chế pháp lý quốc tế và quản trị toàn cầu.

Việt Nam lần đầu hiện diện tại ITLOS

Việc lần đầu tiên có đại diện Việt Nam tham gia ITLOS đồng nghĩa với việc Việt Nam lần đầu có tiếng nói trực tiếp trong một cơ quan tài phán được thành lập theo UNCLOS.

ITLOS là cơ quan tài phán được thành lập theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, chính thức hoạt động từ năm 1996 và đặt trụ sở tại Hamburg (Đức). Tòa có chức năng giải quyết các tranh chấp liên quan đến việc giải thích và áp dụng Công ước, đồng thời góp phần củng cố trật tự pháp lý trên biển, thúc đẩy thượng tôn pháp luật và hợp tác quốc tế vì hòa bình, ổn định và phát triển bền vững. ITLOS gồm 21 thẩm phán độc lập được các quốc gia thành viên UNCLOS bầu chọn, đại diện cho các hệ thống pháp luật và khu vực địa lý khác nhau trên thế giới.

Các thẩm phán được các quốc gia thành viên đề cử và bầu bằng hình thức bỏ phiếu kín với nhiệm kỳ 9 năm. Theo quy chế của Tòa, không được có hai thẩm phán mang cùng quốc tịch, đồng thời phải bảo đảm sự phân bổ địa lý công bằng và đại diện cho các hệ thống pháp luật chủ yếu trên thế giới. Cứ mỗi 3 năm, một phần ba số thẩm phán của Tòa sẽ hết nhiệm kỳ và được bầu thay thế. Trong cuộc bầu cử năm nay, 10 ứng viên cạnh tranh cho 7 vị trí thẩm phán nhiệm kỳ 2026 - 2035. Các thẩm phán đắc cử sẽ bắt đầu nhiệm kỳ từ tháng 10/2026.

Trong số 7 thẩm phán được bầu cho nhiệm kỳ mới, có 3 phụ nữ gồm bà Liesbeth Lijnzaad (Hà Lan), bà Sylvia Ama Adusu (Ghana) và bà Nguyễn Thị Lan Anh (Việt Nam). Trong đó, bà Lijnzaad là thẩm phán tái đắc cử.

Đọc thêm: Những người phụ nữ Việt mang hòa bình bước vào vùng chiến sự

Phụ nữ Việt Nam trong các thiết chế toàn cầu

Bên cạnh ý nghĩa đối với vị thế quốc tế của Việt Nam, kết quả bầu cử lần này còn thu hút sự chú ý bởi một dấu mốc khác: lần đầu tiên một nữ chuyên gia pháp lý Việt Nam được bầu vào ITLOS.

Trong nhiều thập kỷ, ngoại giao và luật quốc tế là những lĩnh vực vận hành trong các cấu trúc quyền lực truyền thống, nơi phụ nữ thường hiện diện nhiều hơn ở vai trò nghiên cứu, tham vấn hoặc hỗ trợ chính sách. Tuy nhiên, sự tham gia của phụ nữ Việt Nam trong những lĩnh vực này đang từng bước mở rộng từ không gian chuyên môn sang các vị trí có vai trò trực tiếp trong quá trình ra quyết định và thực thi luật pháp quốc tế.

Tại phiên khai mạc Đại hội đại biểu phụ nữ toàn quốc lần thứ XIV hôm 18/6, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh phụ nữ là một trong những chủ thể quan trọng kiến tạo tương lai phát triển của đất nước. Việc một nữ chuyên gia pháp lý Việt Nam lần đầu được bầu vào ITLOS cho thấy phụ nữ Việt Nam ngày càng hiện diện rõ nét hơn trong các không gian ra quyết định toàn cầu, đặc biệt trong các lĩnh vực chuyên môn cao như luật quốc tế và quản trị biển.

Từ vai trò tham gia xây dựng chính sách đến vị trí trực tiếp tham gia cơ chế tài phán quốc tế, việc bà Nguyễn Thị Lan Anh được bầu làm thẩm phán ITLOS cho thấy phạm vi đóng góp của phụ nữ Việt Nam trong các thiết chế toàn cầu đang tiếp tục được mở rộng.