Trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) được kỳ vọng sẽ giúp tăng năng suất, mở rộng khả năng sáng tạo và thay đổi cách con người làm việc. Tuy nhiên, giữa làn sóng này, khoảng cách giới cũng đang dần hình thành rõ rệt: Phụ nữ sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) ít hơn nam giới.

Khoảng cách giới trong AI không phải vì thiếu kỹ năng

Nghiên cứu mới do Đại học Oxford dẫn đầu cho thấy khoảng cách giới không xuất phát từ việc phụ nữ thiếu kỹ năng công nghệ số. Trái lại, phụ nữ dè dặt hơn khi sử dụng AI tạo sinh vì những lo ngại về tác động của AI đối với việc làm, quyền riêng tư, sức khỏe tâm thần và bất bình đẳng xã hội.

Khảo sát tại nhiều quốc gia cho thấy nam giới có xu hướng thử nghiệm và ứng dụng AI tạo sinh nhiều hơn so với phụ nữ. Một khảo sát của hãng tin Bloomberg cũng cho thấy 50% nam giới đã sử dụng AI trong vòng 12 tháng trước thời điểm khảo sát, trong khi tỷ lệ này ở nữ giới chỉ là 37%.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng sự chênh lệch này không bắt nguồn từ khác biệt về năng lực công nghệ, mà phản ánh cách tiếp cận và đánh giá rủi ro khác nhau giữa hai giới. Nam giới thường sẵn sàng thử nghiệm các công nghệ mới ngay cả khi chúng chưa hoàn thiện, trong khi phụ nữ có xu hướng thận trọng hơn, cân nhắc kỹ lưỡng các tác động và hệ quả trước khi áp dụng.

Nỗi lo bị AI thay thế

Một trong những mối lo lớn nhất của phụ nữ trước sự phát triển của AI là vấn đề việc làm. AI được dự báo có thể tự động hóa một phần khá nhiều công việc hiện nay. Công ty tư vấn McKinsey ước tính đến năm 2030, gần 30% tổng số giờ làm việc tại Mỹ có thể bị tự động hóa, phần lớn nhờ AI tạo sinh. Thậm chí, Ngân hàng đầu tư đa quốc gia Goldman Sachs cho rằng AI có thể ảnh hưởng đến khối lượng công việc tương đương 300 triệu việc làm toàn thời gian trên toàn cầu trong tương lai gần.

Dù AI đã chứng minh khả năng nâng cao năng suất ở nhiều lĩnh vực, nhưng những rủi ro do AI mang đến lại không phân bổ đồng đều. Các công việc hành chính, văn phòng, nơi phụ nữ chiếm tỷ lệ lớn, nằm trong nhóm những việc làm dễ bị thay thế bởi AI nhất. Trong khi đó, nhiều công việc lao động chân tay, chủ yếu do nam giới đảm nhiệm, lại ít chịu tác động hơn.

Quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân và nguy cơ bị tổn thương

Bên cạnh đó, phụ nữ cũng lo ngại hơn về quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân. Nguy cơ bị thu thập, lạm dụng dữ liệu, xâm phạm đời tư hay trở thành nạn nhân của công nghệ deepfake khiến nhiều người thận trọng hơn khi sử dụng AI.

Phân tích của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cũng cho thấy phụ nữ thường chú ý nhiều đến mặt rủi ro của việc chia sẻ dữ liệu, trong khi nam giới lại quan tâm đến những lợi ích AI mang lại cho công việc.

Sức khỏe tâm thần và áp lực ‘bắt kịp’ công nghệ

Áp lực phải “theo kịp” công nghệ, nỗi lo bị gắn nhãn là phụ thuộc vào AI cùng sự e dè trước nguy cơ bị đánh giá khắt khe hơn mỗi khi thất bại đã khiến không ít phụ nữ lựa chọn đứng ngoài lề không gian số. Trong bối cảnh AI có thể vô tình khuếch đại những định kiến giới vốn đã tồn tại, sự thận trọng của phụ nữ trước các mô hình công nghệ là điều hoàn toàn có thể lý giải.

Các nhà nghiên cứu Oxford nhấn mạnh nỗi sợ AI của phụ nữ không phải là chuyện cá nhân mà là vấn đề chung của xã hội. Để thu hẹp khoảng cách giới trong việc sử dụng AI, chính phủ các quốc gia cần tạo môi trường học tập, làm việc và sử dụng AI an toàn, minh bạch và có trách nhiệm hơn. Đồng thời, các chính sách bảo mật dữ liệu, đảm bảo việc làm và sức khỏe tâm thần cho phụ nữ cũng cần được chú trọng hơn. Chỉ khi đó, AI mới thực sự phát triển theo hướng công bằng, bền vững và không người phụ nữ nào bị bỏ lại phía sau.