Với khán giả châu Á, trong đó có Việt Nam, Michelle Yeoh (Dương Tử Quỳnh) là gương mặt quen thuộc, không chỉ trên màn ảnh rộng mà còn ở màn ảnh nhỏ, với những cuốn VHS và DVD được chuyền qua tay nhau. Những tác phẩm như Far North (Miền Bắc Cực), Crouching Tiger, Hidden Dragon (Ngọa hổ tàng long), Memoirs of a Geisha (Hồi ức của một Geisha)... đã khắc họa Michelle Yeoh như một minh tinh với diễn xuất đa dạng, đặc biệt là mảng võ thuật, hành động.

Trái ngược với Michelle Yeoh, với khán giả Việt Nam, Amy Madigan gần như là một “người lạ”. Dẫu vậy, Madigan cũng có một sự nghiệp nghệ thuật dài hơi với gần 5 thập kỷ bền bỉ trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Xuất thân là một “rocker thứ thiệt”, bà học được cách làm chủ sân khấu và sau đó tự tin theo đuổi nghiệp diễn. Madigan đã thử sức với đủ các loại hình như sân khấu, truyền hình, điện ảnh… Một người trình diễn không hướng đến hào quang, mà hướng đến những phẩm giá trong nghệ thuật.

Sự nghiệp và ánh hào quang nghệ thuật của họ có thể không giống nhau, nhưng cả Michelle Yeoh và Amy Madigan đều tái hiện hình mẫu phụ nữ trong điện ảnh. Sự nghiệp kéo dài hàng thập kỷ và sự tỏa sáng ở độ tuổi U70, U80 trở thành minh chứng rõ nhất cho việc tái định nghĩa khái niệm “thời hoàng kim”.

Michelle Yeoh - Tự tạo ra cuộc chơi riêng

Michelle Yeoh có một sự nghiệp dài hơi, mà ở mỗi thời kỳ, công chúng đều cảm nhận được sự tươi mới trong những lựa chọn điện ảnh của bà. Sự táo bạo trong các cảnh võ thuật và hành động giúp hình ảnh Michelle phổ biến trong văn hóa đại chúng châu Á, đồng thời tạo được ấn tượng với nền điện ảnh phương Tây. Từ cuối thập niên 1990, Michelle đã trở thành Bond Girl, xuất hiện trong Tomorrow Never Dies (Ngày mai không lụi tàn). Những năm gần đây, đại minh tinh xuất hiện thường xuyên với các tác phẩm gây dấu ấn như Crazy Rich Asians, và đặc biệt là Everything Everywhere All at Once - vai diễn độc đáo giúp Michelle nhận vô số giải thưởng, bao gồm cả Oscar…

Nếu chỉ nhìn vào danh sách tác phẩm và các giải thưởng mà Michelle Yeoh sở hữu, nhiều người cho rằng nữ diễn viên đã chơi một “ván hay”. Nhưng nếu nhìn sâu hơn vào toàn bộ sự nghiệp, với những bước ngoặt mang dấu ấn của “chấn thương” thay vì chỉ hào quang, công chúng sẽ thấy hiện lên hình ảnh một người phụ nữ cứng cỏi.

Michelle học ballet từ nhỏ nhưng một chấn thương nghiêm trọng đã khiến bà phải từ bỏ giấc mơ trở thành vũ công. Định mệnh tước đi của bà cơ hội tỏa sáng trên sân khấu ballet nhưng bù lại, mở lối cho bà đến với điện ảnh. Sau khi đăng quang Hoa hậu Malaysia vào năm 1983, Michelle có cơ hội hợp tác với Thành Long và chuyển đến Hồng Kông hoạt động nghệ thuật.

Nhưng sự nghiệp của nữ minh tinh không “xuôi chèo mát mái” như nhiều người vẫn nghĩ. Khi đặt chân đến Hồng Kông, Michelle không thích hình ảnh đả nữ trên màn ảnh. Ánh nhìn về hình tượng phụ nữ đóng vai phụ, người yêu của nam chính vẫn bao trùm điện ảnh thời điểm đó. Nhưng thay vì chấp nhận, Michelle đã quyết tâm học võ thuật, tự mình thực hiện các cảnh hành động. Bà phá vỡ khuôn mẫu và những định kiến rập khuôn của nền điện ảnh Hồng Kông, tự tạo ra cho mình một “cuộc chơi” riêng.

Có một từ rất đúng để miêu tả Michelle Yeoh ở quãng đầu khi bước chân vào điện ảnh, đó là “bạt mạng”. “Diễn - hành động - đi bệnh viện” là câu “mantra” giúp bà tiếp tục theo đuổi nghề diễn. Dù gãy xương, bầm dập và chịu đau đớn, Michelle vẫn xông xáo trở lại trường quay. Vì vậy, sự nghiệp của bà không chỉ được nhìn thấy qua những cảnh phim võ thuật đẹp mắt, những hào quang giải thưởng, mà còn là những vết thương và một thái độ dấn thân để tạo ra những điều vĩ đại.

Nếu Crazy Rich Asians thành công về mặt đại chúng, thì vai diễn Evelyn trong Everything Everywhere All at Once mang lại vinh quang đỉnh cao cho Michelle Yeoh. Ở tuổi 60, bà cho thấy khả năng nắm bắt nhân vật và thể hiện đầy sinh động. Bộ phim cũng như một phiên bản của chính cuộc đời bà - nếu mỗi bộ phim là một “vũ trụ”, thì Michelle thực sự đã sống qua trăm kiếp khác nhau.

Nếu cả đời không rực rỡ thì sao? Câu trả lời là cứ nhìn vào Michelle Yeoh mà nỗ lực.

Ở tuổi lục thập, bà vẫn thể hiện sự tươi mới và “bạt mạng” như những năm đầu sự nghiệp, tiếp tục khám phá ngôn ngữ diễn xuất. Nhưng cũng cần nhớ rằng, để có được sự rực rỡ ấy, Michelle đã diễn xuất bằng cả sinh mạng của mình. Bước lên đỉnh cao danh vọng với hàng loạt giải thưởng (bao gồm Oscar cho Nữ diễn viên chính xuất sắc) không phải là hồi kết, mà là một cột mốc cho hành trình mới.

Amy Madigan - Nửa thế kỷ tổng duyệt cho sự vinh quang

Ở tuổi 75, Amy Madigan tỏa sáng với vai diễn Gladys trong tác phẩm kinh dị Weapons của đạo diễn Zach Cregger. Một “sleeper hit” ra mắt vào mùa hè để rồi bùng nổ vào dịp Halloween 2025. Vai diễn của Madigan trở thành nguồn cảm hứng lớn cho lễ hội hóa trang. Khi một nhân vật hư cấu bước ra đời thực, đó cũng là lúc ta nhận ra họ được yêu quý đến nhường nào và tự đặt câu hỏi: người thủ diễn là ai?

Vai diễn trong Weapons là một “điểm bùng phát” trong sự nghiệp dài hơi; một vai diễn giúp Amy Madigan “viết lại hào quang”. Không chỉ thành công về mặt đại chúng và được giới phê bình đánh giá cao, vai diễn còn đánh dấu một cột mốc quan trọng trong sự nghiệp của bà. Trước đó, bà từng được đề cử giải Nữ diễn viên phụ xuất sắc nhất cho vai diễn trong Twice in a Lifetime (1985).

Không nhiều người biết, Amy Madigan từng lấy bằng cử nhân ngành Triết học tại Đại học Marquette. Năm 1974, bà chuyển đến Los Angeles và học diễn xuất tại Học viện Sân khấu và Điện ảnh Lee Strasberg. Vốn là người yêu diễn xuất và từng biểu diễn kịch khi còn học trung học, nhưng tình yêu của Madigan dành cho âm nhạc cũng rất lớn.

Madigan xuất hiện lần đầu trên màn ảnh năm 1982 với bộ phim chính kịch Love Child. Vai diễn này giúp bà nhận được đề cử Quả cầu vàng đầu tiên trong sự nghiệp. Cuộc đời làm nghệ thuật của Madigan có thể chia thành ba phần: điện ảnh, truyền hình và sân khấu Broadway.

Amy tự nhận mình là diễn viên của từng vai diễn, thay vì cố gắng xây dựng một sự nghiệp theo khuôn mẫu. Bà cũng coi mình là một diễn viên của sân khấu trực tiếp - nơi bà có thể cảm nhận không khí nhà hát, ánh đèn nóng phả vào da thịt, và vận động toàn bộ cơ thể để tạo ra sức sống trước mắt khán giả. Chính điều này giúp bà duy trì thể lực bền bỉ và sự tận hiến trong từng vai diễn.

Cảnh dì Gladys chạy điên dại trong phân cảnh cuối của Weapons phần lớn do Amy Madigan tự thực hiện. Nhiều người kinh ngạc khi một phụ nữ 75 tuổi có thể vận động với cường độ cao như vậy. Nhưng Amy làm tất cả, bởi như bà chia sẻ, bà hiểu rõ nhân vật mình thể hiện.

Amy Madigan hoạt động mạnh mẽ trong mảng điện ảnh từ thập niên 1980 đến 2000 với các tác phẩm như Love Letters (1984), Alamo Bay (1985), Nowhere to Hide (1987), Uncle Buck (1989), Field of Dreams (1989), Female Perversions (1996)... Bên cạnh đó, bà cũng có sự nghiệp truyền hình đáng chú ý với các vai diễn trong Roe vs. Wade (1989), Carnivale (2003-2005), Grey's Anatomy (2008-2009).

Amy cũng dành nhiều thời gian cho sân khấu, không chỉ diễn xuất mà còn đạo diễn vở Off the King's Road tại Nhà hát Odyssey (Los Angeles, Mỹ). Có thể nói, Amy Madigan không phải là kiểu nghệ sĩ ẩn dật, nhưng cũng không theo đuổi nghệ thuật vì danh tiếng.

Bà tham gia trình diễn tại những nhà hát nhỏ, góp mặt trong các dự án điện ảnh độc lập hoặc kinh phí thấp. Cùng chồng, Ed Harris, bà làm phim với tất cả tình yêu và hướng sự chú ý đến những cộng đồng nghệ sĩ nhỏ, nơi tồn tại nhiều tiếng nói độc đáo.

Nếu cả đời không rực rỡ thì sao? Câu trả lời là cứ nhìn vào Amy Madigan mà bước tiếp. Chỉ có tình yêu nghề nghiệp cùng một tầm nhìn dài hạn mới giúp tạo nên một sự nghiệp bền vững. “Trái ngọt” ở tuổi 75 có thể đến như một bất ngờ, nhưng nhìn lại hành trình 50 năm, đó là kết quả của vô số lần “tổng duyệt” trong nghệ thuật.

Đừng để ai nói rằng bạn đã qua thời hoàng kim

Sự nghiệp thăng hoa ở tuổi lục thập, thất thập cho thấy thực hành nghệ thuật là trọn đời; thành tựu phản ứng màu nhiệm của sự chưng cất tỉ mỉ từ các đơn chất gồm tài năng, nỗ lực và bền bỉ.

Tôi, thì có gì mà để mất - Michelle Yeoh từng bộc bạch như vậy.

Cuộc đời bà là chuỗi những sự kiện không chỉ có vinh quang mà còn cả đau đớn khi theo đuổi nghệ thuật. Trong bài phát biểu nhận Oscar, bà chia sẻ: “Đây là minh chứng rằng đã mơ thì hãy mơ lớn, và giấc mơ rồi sẽ thành hiện thực. Này các quý cô, đừng để bất cứ ai nói rằng bạn đã qua thời hoàng kim. Đừng bao giờ từ bỏ”.

Lời chia sẻ ấy không sáo rỗng, mà là nguồn hy vọng cho những ai đang theo đuổi mục tiêu trong đời. Sự công nhận có thể đến muộn, thậm chí có thể không đến, nhưng điều quan trọng là không từ bỏ. Một nữ diễn viên nâng cao tượng vàng Oscar ở tuổi U70 chính là minh chứng rõ ràng nhất.

Amy Madigan thậm chí còn lớn tuổi hơn khi chạm tới đỉnh cao sự nghiệp. Nhưng thời kỳ hoàng kim của bà có thể mới chỉ bắt đầu. Tuy vậy, bà vẫn tỉnh táo khi cho rằng: “Cho đến khi mọi thứ trở nên thực tế, nó vẫn chỉ là ảo ảnh”.

Madigan luôn sẵn sàng đón nhận những cơ hội mới. Bà cho rằng cơ hội không thường xuyên đến với phụ nữ, đặc biệt là những người đã đứng tuổi. Vì thế, việc có nhiều biên kịch và đạo diễn nữ là vô cùng quan trọng - những người hiểu rõ cách kể câu chuyện của chính phụ nữ trong điện ảnh.

Ở độ tuổi mà nhiều người lựa chọn lui về sau ánh hào quang, Michelle Yeoh và Amy Madigan vẫn tiếp tục tiến bước. Họ không chỉ được chú ý nhờ hiệu ứng giải thưởng, mà còn bởi giá trị họ mang đến cho từng kịch bản, từng vai diễn. Thời hoàng kim, vì thế, không chỉ là đỉnh cao, mà là thời điểm người nghệ sĩ tìm thấy những khả thể mới để sáng tạo.

“Tôi biết chứ. Có thể nói rằng, chúng tôi cần một vài tia hy vọng trong những tình huống ngặt nghèo. Đó là lý do mà phim ảnh và âm nhạc trở nên tuyệt vời như vậy”, Amy Madigan chia sẻ.

Nghệ thuật là tia hy vọng trong những hoàn cảnh khó khăn và cả Amy Madigan lẫn Michelle Yeoh đã chứng minh điều đó bằng chính sự nghiệp của mình.