“Thế giới này biết rõ ngày 1 tháng 4 là ngày gì.

Dĩ nhiên, luôn tồn tại những cộng đồng không biết và cũng không cần biết.

Trong một phạm vi nhỏ hẹp hơn, có một phần trong số họ hiểu rõ ngày 1 tháng 4 không đơn thuần chỉ là ngày Cá tháng Tư.

Họ luôn nhớ, đó là ngày mà Trương Quốc Vinh kết liễu cuộc đời.

Tất nhiên, không phải cả thế giới này đều biết Trương Quốc Vinh là ai…”

Tác giả Vũ Đình Giang đã bắt đầu cuốn tiểu thuyết Song Song (2007) như thế. Đó là một sự xoá nhoà ranh giới hoàn hảo giữa bi kịch có thật và tưởng tượng hư cấu, giữa sự kết thúc của một thần tượng và mở đầu cho một câu chuyện về những người đang sống.

Với người hâm mộ Trương Quốc Vinh, mọi bi kịch dường như bắt đầu và kết thúc vào ngày Cá tháng Tư - mãi mãi là một “lời đùa dai” đầy khắc nghiệt và nhói lòng. Lời kết luận mang dáng vẻ dửng dưng của Vũ Đình Giang kể trên cũng tựa như một câu hỏi “Trương Quốc Vinh là ai”, vẫn trở đi trở lại trong tâm trí nhiều người.

Loài chim bay không mỏi, pháo hoa và hoa hồng

Viết về Trương Quốc Vinh không khó, nhưng cũng chưa bao giờ là dễ dàng. Câu chuyện về cuộc đời và nghệ thuật của anh từ lâu đã được người ta viết đi viết lại, viết mãi viết hoài. Những lời khen có cánh không ít mà những tin đồn theo hướng lá cải, giật gân cũng chẳng hiếm. Vì thế, những câu chữ dễ gây xúc động bỗng trở nên thừa thãi, đối với cả những người biết hay chưa biết tới biểu tưởng văn hoá đại chúng của châu Á thập niên 1980, 1990 và đầu 2000.

Nhưng có một điều chắc chắn rằng cuộc đời của Trương Quốc Vinh có thể được mô tả trong một từ: phi thường. Sự nghiệp của anh đầy rực rỡ, được lưu giữ qua những bài hát, thước phim, những màn trình diễn trên sân khấu, từ lâu đã in sâu trong tâm trí người hâm mộ. Trong 46 năm tại thế, trong đó có 26 năm hoạt động nghệ thuật, anh để lại hơn 40 album và 50 bộ phim. Trương Quốc Vinh là “anh cả” của dòng nhạc Cantopop, nam diễn viên với những vai diễn độc đáo, đồng thời là biểu tượng văn hoá đại chúng.

A Phi Chính Truyện nắm bắt trọn vẹn không khí và cảm giác của lớp thanh niên sống hoang dã tại Hồng Kông (và người trẻ, nếu có thể nói như vậy). Bá Vương Biệt Cơ trở thành kinh điển của điện ảnh. Xuân Quang Xạ Tiết là một trong những bộ phim đặc biệt với cộng đồng LGBTQ+. Dù là Húc Tử, Trình Điệp Y hay Hà Bảo Vinh - mỗi vai diễn đều là một màn hoá thân hoàn hảo của Trương Quốc Vinh.

Âm nhạc của Trương Quốc Vinh là những bộc bạch, khi được viết bằng sự sôi nổi, khi lại là những giọt nước mắt âm thầm. Tình yêu, cuộc đời, bản thể là những chủ đề xuyên suốt trong tác phẩm âm nhạc của anh, dù là hát lại của nghệ sĩ khác hay tự sáng tác. Âm nhạc là ánh trăng thanh khiết và cô đơn, nói hộ lòng Trương Quốc Vinh với hàng triệu khán giả.

Nhưng điều khiến người ta không ngừng nhắc đến Trương Quốc Vinh còn bởi những điều không thể nắm bắt - liên tưởng, ẩn dụ và biểu tượng. Người hâm mộ nhớ đến A Phi Chính Truyện không chỉ ở vẻ bất cần, cô độc và nỗi u uẩn của Húc Tử (Trương Quốc Vinh đóng), mà còn bởi hình ảnh ẩn dụ về “loài chim không chân, chỉ bay và bay, không bao giờ đậu. Khi mệt sẽ tựa vào những cơn gió. Chỉ một lần duy nhất trong đời đáp xuống mặt đất, chính là khi lìa khỏi thế gian”.

“Loài chim không chân” ấy là một ẩn dụ về cuộc đời nghệ sĩ, và về chính Trương Quốc Vinh. Trong suốt 26 năm làm nghệ thuật, anh là cánh chim bay không mỏi, chưa một lần dừng lại. Ngay cả khi thông báo tạm dừng sự nghiệp ca hát vào năm 1990, anh lập tức tập trung cho điện ảnh, đồng thời vẫn sáng tác và thu âm.

Trong bài hát chỉ với một chữ 我 (tựa tiếng Anh: I Am What I Am), Trương Quốc Vinh đã bộc bạch một cách thành thực về con người mình. Đó là một bức thư gửi cho chính bản thân, nhưng cũng là thông điệp đầy thấu cảm dành cho người nghe. Lời ca không chỉ nói về việc sống đúng với bản thân mà còn là sự học cách yêu thương chính mình - một bản nhạc nâng đỡ những người vẫn hoài nghi về bản thể, những kẻ đang khủng hoảng chính mình.

Nhưng cũng ở bài hát này, Trương Quốc Vinh đã dùng pháo hoa và hoa hồng như những ẩn dụ cho kiếp người mong manh. Pháo hoa rực rỡ với nhiều màu sắc nhưng chóng tàn. Đóa hồng nở rộ theo cách của riêng mình rồi cũng lụi tàn. Cuộc đời và sự nghiệp của Trương Quốc Vinh rực rỡ đến vậy, mà cũng mong manh đến vậy.

Trương Quốc Vinh còn là một biểu tượng không chỉ trong nghệ thuật, văn hoá đại chúng mà còn trong lòng người hâm mộ. Việc anh công khai xu hướng tính dục của mình đã trở thành nguồn cảm hứng cho không ít người trẻ hiểu, chấp nhận và tự hào về con người thật của họ. Không chỉ những gì anh tạo ra, mà chính cách anh sống cũng đã trở thành một biểu tượng.

Lời nói dối của số mệnh và một kết thúc khác

Viết về Trương Quốc Vinh bao nhiêu cũng không đủ, nhưng đôi khi thêm một chữ cũng trở nên thừa thãi. Mỗi bài viết sau cái chết của anh dường như đều mang ý nghĩa của một lời tỏ bày, một sự tưởng nhớ đến một thần tượng quá cố.

Cuộc đời của Trương Quốc Vinh tựa như một cuốn phim mà người hâm mộ bị cuốn theo rồi mắc kẹt trong đó từ bao giờ. Người ta tìm thấy trong những vai diễn của anh một thời thanh niên bốc đồng, hoang dã; những câu chuyện về tình yêu và nỗi cô đơn; về phẩm giá của việc làm người; về nghệ thuật với khát vọng hướng tới cái toàn bích.

Người ta trở đi trở lại với những tác phẩm của anh. Xem lại những bộ phim anh từng đóng, lắng nghe những câu điệp khúc quen thuộc. Vẻ đẹp trong đôi mắt buồn, trong giọng hát, trong những phần trình diễn, và một tình yêu nguyên vẹn dành cho cuộc đời - tất cả khiến người hâm mộ vẫn rung động trước nghệ thuật của Trương Quốc Vinh, biến anh trở thành một thế lực tinh thần bền bỉ.

Cuối cùng, chúng ta vẫn phải trở lại với “ngày nói dối” định mệnh năm 2003. Hơn 6 giờ chiều, Trương Quốc Vinh đã vỗ cánh bay lần cuối trước khi chạm xuống mặt đất. Không một bức ảnh nào ghi lại bi kịch ấy, hoá ra lại là một sự an ủi - không chỉ cho người đã khuất, mà còn cho những người ở lại.

Trương Quốc Vinh đã khép lại cuộc đời phi thường của mình. Nhưng có lẽ, trong trái tim và tâm trí nhiều người hâm mộ, “Ca Ca” có thể có một kết thúc khác:

“Cú nhảy lầu của ngôi sao giải trí tầm cỡ châu Á khởi từ tầng hai mươi bốn một khách sạn tại Hồng Kông vào tối ngày 1 tháng 4, được G.G mường tượng như một đường bay ngoạn mục vào vùng trời ẩm hơi nước, vĩnh viễn không thể nào chạm đất. Hình bóng cứ thế mờ dần, biến mất, và rồi chỉ còn tồn tại trong trí tưởng như một lưu ảnh diệu kỳ. Trên khoảng mênh mông xa thẳm ấy, hẳn cơ thể ấm nóng của người đàn ông bất hạnh được bọc trong những túi gió khổng lồ, bay vút đi và được thả vào một đám mây trắng nào đó, để anh ta mãi mãi ngủ quên trong bầu trời mùa hè tĩnh lặng” (Song Song, Vũ Đình Giang).