‘Thầy dùi’: Bài vè châm biếm và giải cấu trúc của Hoàng Thùy Linh
Với các “easter eggs” được cài cắm trong MV, không quá khó thấy đây là dự án mở màn cho đĩa nhạc cuối cùng thuộc bộ trilogy gồm Hoàng và LINK đã làm thay đổi một lần và mãi mãi diện mạo nhạc Việt thập niên 2020. Về phía khán giả, kỳ vọng cao vời là không tránh khỏi sau những thành công mà cô cũng như ekip đã gặt hái được. Điều này dẫn đến với album mới, bên canh việc giữ vững phong độ, cô còn phải mang đến được những điều mới mẻ, phần nào lý giải vì sao mất đến 4 năm thì dự án này mới dần lộ diện.
Qua single mở đường, có thể thấy Hoàng Thùy Linh ý thức rất rõ những điều nói trên, từ đó Thầy dùi vừa là dự án vẫn mang đến được phong cách riêng biệt, tiếp nối hành trình folktronica thành công trước đó, nhưng cũng mới mẻ với nhiều bất ngờ trong những thay đổi.
Từ Mainstream pop đến nhiều thể nghiệm
Về mặt âm nhạc, thay vì hợp tác với DTAP - nhóm sản xuất gắn bó với cô từ những ngày đầu qua những bản Pop vô cùng thành công như Để mị nói cho mà nghe, See tình… hay cặp đôi Hồ Hoài Anh và TRIPLE D đã để lại dấu ấn qua Bánh trôi nước, Tứ phủ… là những sản phẩm vô cùng mới lạ, trong ngày trở lại, cô chọn bắt tay với một gương mặt vừa quen vừa lạ: Khắc Hưng. Không hoàn toàn mới khi trước đó anh đã góp mặt vào Gieo quẻ và Hạ phỏm từ LINK, nhưng nếu so với 3 cá nhân đã để lại ấn tượng mạnh mẽ trong quá khứ, thì hitmaker này vẫn còn khá nhiều dư địa phát triển và các bất ngờ chờ được khai phá. Và quả như vậy, Thầy dùi là màn ra mắt có phần mới lạ, không hề lặp lại những gì đã từng làm được.
So với những giai điệu bắt tai, thu hút ngay lần đầu nghe của DTAP và nhiều thể nghiệm của TRIPLE D khi beat, bass cũng có thể kể chuyện, cách xử lý của Khắc Hưng nằm giữa hai lựa chọn này. Nắm bắt xu hướng giải cấu trúc bản phối với những bất ngờ liên tục chào đón đã làm nên tên tuổi cho các producer trẻ như Wren Evans, 2pillz hay Pixel Neko trong thời gian qua, Thầy dùi là một sản phẩm đa sắc, không thể đoán trước. Theo đó, tuy có màu sắc Hip-hop chủ đạo, nhưng xen kẽ đó, cũng có thể nghe ra những đoạn nhỏ Afrobeats, Broadway/Disney, âm hưởng Arab và drop EDM liên tục nối nhau xuất hiện xuyên suốt bài hát. Tempo ca khúc cũng được đan xen giữa nhanh và chậm, kết hợp với sound effect từ xử lý giọng hát đến giả lập âm thanh… từ đó tạo nên những trải nghiệm nghe thú vị.
Thường được gọi là “phù thủy” âm thanh, Khắc Hưng quả nhiên mang đến rất nhiều sáng tạo trong bài hát này. Đơn cử nếu ở Gieo quẻ anh dùng đàn nhị để cấu trúc nên lớp điện tử bắt tai, thì với Thầy dùi, đó là tiếng kèn souna rộn rã và nhiều năng lượng ở đoạn điệp khúc. Xen kẽ đó cũng có thể nghe ra tiếng gõ sập tạo nhịp phách, xylophone lung linh ở giữa bài hát và nổi bật nhất là trống được xử lý theo kiểu diễu hành, đẩy được tinh thần cho toàn bài hát. Qua đó có thể thấy Hoàng Thùy Linh đã chuyển mình từ những bản Pop đại chúng, dễ nghe, dễ thuộc; sang thử nghiệm và phức tạp hơn. Điều này là sự phát triển cần thiết, cũng giống như cách những main pop girl như Lady Gaga, Taylor Swift hay Katy Perry từ thành công của những Born This Way, 1989 hay Teenage Dream chuyển sang làm mới với ARTPOP, reputation hay Prism… Chặng đường này cho thấy ý thức luôn luôn chuyển mình, không lặp lại những hào quang cũ của nữ ca sĩ.

Cũng vì lẽ đó, nếu so với những lead single trước đây, Thầy dùi không phải bài hát “một phát ăn ngay” từ lần đầu nghe. Với cấu trúc phức tạp, cứ vài chục giây lại chuyển màu sắc, sản phẩm cần nhiều thời gian để thẩm thấu hơn, dẫn đến phản ứng đến từ khán giả trong những ngày qua là không khó hiểu. Không dừng ở đó, cũng phải thừa nhận việc có quá nhiều màu sắc âm thanh cũng khiến ca khúc gặp phải bất lợi. Đơn cử đếm sơ qua ngay tại verse A mở đầu đã có đến 4 lần âm thanh thay đổi rõ rệt trong khi bài hát chỉ dài 3 phút, từ đó khiến cho tổng thể chưa có “điểm neo”, giúp khán giả nhớ, hay khi đang chờ đợi một sự cao trào thì ca khúc đã lặng lẽ hết. Nếu như dài hơn, đoạn chorus được nhấn nhá thêm nhiều lần nữa, thì Thầy dùi chắc hẳn sẽ để lại nhiều ấn tượng hơn.
Bài vè châm biếm
Về nội dung, Thầy dùi cũng cho thấy một Hoàng Thùy Linh chuyển mình mới mẻ và có thể nói là bài hát “riêng tư” nhất của nữ ca sĩ.
Visual có hình ảnh rắn, trong khi thông điệp chủ đạo ý chỉ những người chuyên xúi giục, kích động hoặc khơi gợi bất hòa giữa những người khác, sản phẩm lần này không khỏi khiến ta nhớ đến màn comeback Look What You Made Me Do chấn động của Taylor Swift. Không chỉ đánh dấu sự thay đổi theo hướng “hắc hóa” của cả hai tên tuổi, mà ca khúc còn là lời đáp trả mạnh mẽ những biến chuyển lớn trong cuộc đời. Với Hoàng Thùy Linh, ca khúc được cấu trúc như một bài vè, nơi cô thể hiện được sự châm biếm, giễu nhại xuyên suốt ca khúc.

Không phải lần đầu cô Rap trong bài hát của mình, nhưng đây lại là ca khúc sở hữu cách delivery đặc sắc, thành công làm rõ được màu sắc giễu nhại, đồng thời đáp lại định kiến trước đó về giọng hát, khẳng định để có một bài hát hay, vocal chỉ là một trong số đó thay vì là nhân tố quyết định. Không dừng ở đó, với vai trò cố vấn concept, kết hợp cùng Khắc Hưng, cô cũng mang vào sản phẩm một loạt những thành ngữ dân gian như “mồm năm miệng mười”, “đâm bị thóc, chọc bị gạo”, “vải thưa che mắt thánh”… giúp bài hát có màu sắc riêng. Cũng không thể nhắc đến lối ví von “Nói thì hay như giáo sư/ Mưu sự như là quân sư/ Giảng đạo lý như một thiền sư” rất đắt, tạo ra được màu sắc chung cho sản phẩm này…
Và rồi từ câu chuyện dễ bị hiểu theo hướng tiêu cực ấy, cô đã gửi gắm thành công thông điệp quan trọng một cách thông minh và đầy tinh tế, khi mong muốn con người biết gìn giữ thiện ý, có trách nhiệm với lời nói và đối đãi với nhau bằng tình yêu thương. Theo Hoàng Thùy Linh, sự bình an bắt đầu từ những điều gần gũi: trân trọng gia đình, gìn giữ tình bạn, vun đắp sự đoàn kết, để từ đó mỗi người có cơ hội sống, học hỏi và sáng tạo.
Phần nhìn độc đáo
Không dừng ở đó, với phần âm thanh dành nhiều không gian cho các đoạn drop thiên về trình diễn, Thầy dùi cũng là sản phẩm cho thấy đích nhắm đến all-rounder của Hoàng Thùy Linh khi không chỉ là một bài hát để nghe, mà còn là để mang lên sân khấu. Điều này sau đó còn có thể thấy ở MV được đầu tư lớn bậc nhất trong sự nghiệp, kết hợp với tổ đội sáng tạo AntiAntiArt. Bằng yếu tố avant-garde và nhãn quan đặc biệt, câu chuyện tưởng quen thuộc như “thọc gậy bánh xe”, “qua cầu rút ván”, “gắp lửa bỏ tay người”… đã được mang đến một cách mới mẻ. Sản phẩm có phần CGI, VFX khá trội, mang đến những khung hình hoành tráng, rực rỡ. Bên cạnh đó, yếu tố truyền thống cũng được mang vào qua việc tái dựng lại hình tượng Tam đầu cửu vĩ (hay Ông Lốt) đặc trưng của tín ngưỡng thờ Mẫu, cũng như việc phái sinh những tác phẩm hội họa nổi bật của Mai Trung Thứ…
Ngoài điều đó ra, thời trang cũng là một yếu tố được Hoàng Thùy Linh cân nhắc đặc biệt. Với đóng góp của stylist Hoàng Ku, những look cô khoác lên mình đều mang những ý nghĩa đặc biệt. Từ phản ánh thông điệp ca ngợi sự đoàn kết, chung sức… với trang phục mang theo các yếu tố ngũ hành hay truyền cảm hứng từ tín ngưỡng dân gian, đến một loạt tạo hình mang tính thể nghiệm lạ mắt và nhiều thông điệp. Có thể nhắc đến chiếc váy có form dáng như một chiếc bình nhằm ám chỉ định kiến “bình hoa di động”, hoặc chiếc áo làm hoàn toàn bằng gỗ trong phân cảnh cô hóa thân thành chú gà đậu ở trên cao nhìn xuống phán xét… Qua đó không cần quá nhiều biểu cảm nhưng phần hình ảnh cũng đã truyền tải thành công màu sắc và thông điệp của bài hát.
Tuy vậy cũng bởi được thực hiện bởi một trong những studio nổi bật nhất gần đây, mà Thầy dùi chưa thật sự mang đến được tính nguyên bản. Đơn cử thay vì một câu chuyện xuyên suốt, việc MV được tạo thành từ các look khác nhau, lấy cảm hứng từ hội họa, nghệ thuật, làng nghề truyền thống cũng như thời trang…. không khỏi khiến ta nhớ đến những sản phẩm trước đó cũng do AntiAntiArt thực hiện như Tự Hỏi, Come My Way, Lá Ngọc Cành Vàng… Màu sắc châm biếm, giễu nhại khi đặc tả biểu cảm của các nhân vật và nghệ thuật làm quá cũng không thật mới, bởi trước đó cũng đã xuất hiện trong Mục Hạ Vô Nhân. Từ đó có thể thấy rằng tuy được đầu tư mạnh mẽ, thế nhưng Thầy dùi lại chưa quá độc bản, bởi vẫn có thể nhìn ra những sự tương đồng so với những sản phẩm khác. Có thể thấy nếu việc bắt tay với Khắc Hưng thành công mang đến màu sắc âm nhạc mới, thì việc hợp tác với AntiAntiArt lại chưa thật sự có quá nhiều những điểm độc đáo.
Dẫu thế, nhìn chung, lần trở lại này vẫn là một single vô cùng thú vị của Hoàng Thùy Linh. Với sự mới mẻ này, việc đón nhận ngay lần đầu tiên là không dễ có, thế nhưng có thể tin rằng bằng độ lùi thời gian, khán giả sẽ thấy ở đây những đầu tư đặc biệt của nữ ca sĩ, từ đó mở ra một hành trình mới với album khép lại bộ trilogy thành công bậc nhất của mình.