Trong chiếc đầm đen ôm sát với phần cổ trễ vai, tà chiffon mềm mại và chiều dài trên gối, Công nương Diana đã tạo nên một trong những hình ảnh đáng nhớ nhất lịch sử thời trang. Thiết kế ấy về sau được đặt tên là “The Revenge Dress” (Chiếc váy báo thù), biểu tượng cho khoảnh khắc Diana giành lại quyền kiểm soát cuộc đời mình và chứng minh rằng quần áo đôi khi còn có sức nặng hơn cả ngàn lời đáp trả.

Một chiến thắng không lời

Ngày 29/6/1994, cả nước Anh hướng về cuộc phỏng vấn trên sóng quốc gia của Thái tử Charles (hiện là Vua Charles III) với phát thanh viên Jonathan Dimbleby của kênh ITV. Sau nhiều năm phủ nhận, người thừa kế ngai vàng lần đầu tiên công khai thừa nhận đã ngoại tình với bà Camilla Parker Bowles (nay là Vương hậu Camilla). Thái tử nói rằng ông đã cố gắng giữ chung thủy “cho đến khi hôn nhân tan vỡ không thể cứu vãn”.

Đó lẽ ra phải là đêm Diana bị nhấn chìm trong tủi hờn khi mọi sự chú ý đều xoay quanh lời thú nhận ngoại tình của Thái tử Charles. Nhưng không chấp nhận sự thương hại, bà đã biến thời trang thành thứ ngôn ngữ quyền lực, giành lại thế chủ động mà không cần lên tiếng.

Khi màn đêm buông xuống London, Vương phi xứ Wales bước vào buổi tiệc từ thiện của Vanity Fair tại Serpentine Gallery trong chiếc váy đen ôm sát cơ thể, trễ vai táo bạo. Chỉ trong tích tắc, hàng trăm ống kính đồng loạt hướng về phía bà, ghi lại khoảnh khắc lịch sử này. Sáng hôm sau, trang nhất các mặt báo thay vì phủ kín lời thú tội cay đắng của Charles thì hình ảnh Công nương Diana rạng rỡ, tự tin trong chiếc váy đen đã chiếm trọn các tiêu đề lớn nhất. Chuyên gia về hoàng gia Richard Fitzwilliams nhận định:

Chiếc váy trả thù là một chiến thắng rực rỡ của Diana. Điều duy nhất công chúng nhớ sau đêm đó là việc Charles thừa nhận ngoại tình, một thảm họa hoàng gia. Còn Diana thì hoàn toàn chiếm trọn tâm điểm.

Khi định mệnh đưa lối

Thực tế, Revenge Dress không được tạo ra từ cú sốc ngoại tình. Công nương Diana đã đặt Christina Stambolian thiết kế chiếc váy này từ năm 1991, tức ba năm trước đêm định mệnh ấy. Trong lần ghé cửa hàng của Stambolian tại khu Beauchamp Place, vị Công nương đã đặt hàng “một chiếc váy thật đặc biệt cho một dịp đặc biệt”. Sau nhiều lần trao đổi và cân nhắc về mức độ mạo hiểm, cả hai thống nhất chọn gam màu đen cho trang phục, màu sắc đi ngược lại quy chuẩn hoàng thất. Tuy nhiên, chiếc váy lại nằm im trong tủ đồ của Diana suốt 3 năm trời. Nữ nhà thiết kế sau này chia sẻ: “Ba năm trôi qua mà cô ấy không mặc nó. Và rồi tôi nhận ra, cô ấy chỉ đang chờ đợi đúng thời điểm thích hợp”.

Ban đầu, chiếc váy đen không phải là lựa chọn của Diana cho đêm tiệc. Theo kế hoạch, bà sẽ xuất hiện trong một thiết kế của Valentino. Thế nhưng, khi thông tin về bộ trang phục bất ngờ bị rò rỉ trước giờ G, Diana đã quyết định thay đổi vào phút chót. Bà mở tủ đồ và chọn chiếc váy của Christina Stambolian.

Theo hồi ký của quản gia Paul Burrell, Diana đã dành nhiều phút đắn đo trước khi rời khỏi Cung điện Kensington. Một mặt, bà bối rối trước những gì Charles tuyên bố, mặt khác, bà không khỏi băn khoăn liệu chiếc váy có quá khác biệt với hình ảnh công nương mà công chúng vẫn quen thuộc. Chỉ khi nhận được sự động viên từ người quản gia thân cận, bà phản hồi: “Được rồi, tiến lên thôi, Paul!”

Trước sự phản bội bị phơi bày toàn quốc, công nương đã không chọn cách trốn chạy hay khóc lóc. Bà chọn bước ra ánh sáng, kiêu hãnh và rực rỡ hơn bao giờ hết. Chiếc váy “đáp trả” ấy đã biến đòn tủi hổ thành khoảnh khắc đăng quang của riêng bà, một biểu tượng vĩnh cửu về sự kiên cường của người phụ nữ. Chuyên gia thời trang Elizabeth Holmes cho biết: “Diana hiểu rất rõ sức mạnh của thời trang truyền tải thông điệp. Chiếc váy không chỉ khiến công chúng phấn khích mà còn đảm bảo cho bà vị trí trên trang nhất các tờ báo”.

Revenge Dress của Diana không trực tiếp lên án Hoàng gia Anh nhưng chỉ bằng màu sắc, đường cắt và thời điểm xuất hiện, nó đã truyền tải trọn vẹn thông điệp mà hàng nghìn từ ngữ cũng khó diễn đạt. Khoảnh khắc Diana bước xuống xe trong tà áo đen trễ vai đã tạo nên một trong những hình ảnh mang tính biểu tượng nhất lịch sử thời trang thế kỷ XX. Chiếc váy ôm sát tôn lên vóc dáng thanh mảnh, bờ vai trần nổi bật dưới ánh đèn flash. Diana kết hợp bộ trang phục với chiếc vòng cổ choker đính ngọc trai multi-strand kết hợp với viên sapphire xanh khổng lồ, món quà cưới từ Thái hậu dành cho bà. Đi kèm là đôi hoa tai Collingwood Pearl Drop, giày cao gót Manolo Blahnik và chiếc túi Ferragamo.

Đọc thêm: Di sản hoàng gia trong những tạo tác Cartier

Chiếc váy phá vỡ quy chuẩn

Đối với hoàng gia, mỗi chiếc mũ, mỗi gam màu, thậm chí đến cả chiều dài gấu váy đều tuân theo hệ thống quy tắc bất thành văn được định hình qua nhiều thế kỷ. Trang phục là biểu tượng của sự chuẩn mực, không có chỗ cho sự ngẫu hứng, càng không khuyến khích những lựa chọn táo bạo. Diana từng là hiện thân hoàn hảo của những quy chuẩn ấy. Trong hơn mười năm đầu cuộc hôn nhân với Thái tử Charles từ năm 1981, công chúng đã quen với hình ảnh Vương phi xứ Wales trong những chiếc váy dạ hội dài chấm đất, tay phồng, nơ lớn cùng bảng màu pastel thanh lịch. Bà đại diện cho vẻ đẹp cổ điển và dịu dàng, đúng với hình mẫu Hoàng gia Anh xây dựng.

Nhưng đến đầu thập niên 1990, mọi thứ dần đổi thay. Cuộc hôn nhân rạn nứt, sức ép từ truyền thông cùng những bê bối liên tiếp khiến Diana không còn chỉ được nhìn nhận như "nàng Vương phi của xứ sở sương mù". Bà bắt đầu hành trình định nghĩa lại bản thân và thời trang trở thành thứ ngôn ngữ hữu hiệu nhất, mở đầu bằng chiếc Revenge Dress huyền thoại.

Trong quy tắc hoàng gia, màu đen vốn dành riêng cho những dịp tang lễ.

Nhiều nhà nghiên cứu thời trang cho rằng Diana như đang “để tang” cho cuộc hôn nhân đã đi đến hồi kết. Nhưng đồng thời, đó cũng là gam màu của sự tái sinh, chào đón phiên bản Diana mạnh mẽ hơn, tự chủ hơn và không còn bị giới hạn bởi những khuôn phép cung điện.

Trước thời điểm đó, công chúng hiếm khi nhìn thấy bà xuất hiện trong những thiết kế dạ hội dáng ngắn trên đầu gối. Chiếc váy trễ vai gấu ngắn với phần vai trần thanh mảnh, phom dáng ôm sát cơ thể đối lập với hình ảnh kiêu sa, kín đáo truyền thống của một công nương. Sự đối lập ấy khiến nhiều nhà nghiên cứu thời trang đặc biệt chú ý. Phần tà chiffon rủ ngắn của chiếc Revenge Dress được xem như lời “đáp trả” khi đặt cạnh chiếc váy cưới dài kỷ lục hơn 7,6 mét mà Diana từng khoác lên mình trong lễ cưới năm 1981. Nếu chiếc váy cưới năm ấy đại diện cho hình ảnh cô gái trẻ ngây thơ bước vào thế giới hoàng gia, thì chiếc váy đen lại đánh dấu sự chuyển mình của người phụ nữ trưởng thành, tự do và sẵn sàng làm chủ câu chuyện của mình.

Với cột mốc năm 1994, Diana chính thức bước vào kỷ nguyên “thời trang đáp trả” (revenge dressing). Bà cởi bỏ hoàn toàn những quy chuẩn hoàng gia cứng nhắc, chuộng những chiếc váy cocktail ôm dáng, gấu váy ngắn hơn, giày cao gót cao hơn, những bộ suit tối giản và các thiết kế của Versace, Catherine Walker hay Jacques Azagury. Quần áo giờ đây trở thành công cụ để bà khẳng định cá tính của người phụ nữ hiện đại.

Sắc đen làm nên huyền thoại

Hơn 30 năm sau, công chúng có thể không nhớ chính xác những gì Charles nói vào tối hôm ấy nhưng họ vẫn nhớ rõ dáng dấp chiếc váy đen lấp lánh dưới ánh đèn trong hình ảnh người phụ nữ tự tin nắm quyền định nghĩa lại bản thân. Chiếc váy nguyên bản được Diana đưa đem đấu giá từ thiện năm 1997, chỉ vài tháng trước khi bà qua đời. Sau nhiều lần đổi chủ, nó hiện thuộc sở hữu của ông Graeme Mackenzie, một nhà sưu tập người Scotland với giá $74.000 USD (giá trị thời bấy giờ). Hiện chiếc váy vẫn thỉnh thoảng được trưng bày ở các triển lãm lớn như một biểu tượng thời trang có sức ảnh hưởng.

Trong những năm sau đó, hình ảnh chiếc Revenge Dress tiếp tục được tái hiện qua nhiều cuốn sách, phim tài liệu, triển lãm và đặc biệt là loạt phim truyền hình The Crown. Phiên bản được nữ diễn viên Elizabeth Debicki khoác lên mình trong mùa 5 của bộ phim đã một lần nữa đưa khoảnh khắc thời trang này trở lại tâm điểm chú ý. Thiết kế mô phỏng ấy sau đó được bán đấu giá thành công vào năm 2024, khẳng định sức sống vượt khỏi giới hạn màn ảnh.

Bên cạnh giá trị thời trang, chiếc váy của Diana còn được xem là cột mốc khai sinh cho khái niệm văn hóa “revenge dressing”. Kể từ đó, mỗi khi một nhân vật nổi tiếng xuất hiện cuốn hút sau khi chia tay, truyền thông thường nhắc đến họ cùng cụm từ này như một cách diễn giải cho sự tự tin, độc lập và khả năng làm chủ hình ảnh cá nhân sau những biến cố tình cảm.