Chúng ta đang sống trong thời đại mà thuật toán có thể vẽ tranh, sáng tác nhạc và dần đảm nhiệm những công việc từng thuộc về con người. Bước sang năm 2026, AI đã hiện diện rõ ràng trong đời sống và thị trường lao động. Từ các công cụ sáng tạo nội dung đến hệ thống tuyển dụng tự động, thuật toán ngày càng can thiệp sâu vào cách chúng ta làm việc, được đánh giá và lựa chọn.

Vấn đề vì thế không nằm ở việc AI thay thế con người, mà ở việc những ai có đủ điều kiện để thích nghi. Và với phụ nữ, điều kiện ấy hiếm khi chỉ phụ thuộc vào năng lực cá nhân.

Những 'vết rạn' trong bản đồ việc làm

Con đường tiến vào kỷ nguyên số không phải lúc nào cũng trải đầy hoa hồng khi những bất cập về giới vẫn còn tồn tại. Theo báo cáo từ Viện Toàn cầu McKinsey, phụ nữ đối mặt với nguy cơ phải chuyển đổi công việc cao gấp 1,5 lần so với nam giới vào năm 2030. Điều này chủ yếu xuất phát từ việc họ chiếm số đông trong các ngành nghề dễ bị tự động hóa như hành chính, dịch vụ và bán lẻ.

Nếu trước đây, một nhân viên hành chính mất cả ngày để soạn thảo văn bản hay lên lịch trình, thì bây giờ AI có thể thực hiện những việc đó với độ chính xác tuyệt đối trong tích tắc. Do đó, những kỹ năng hành chính truyền thống vốn là thế mạnh của nhiều phụ nữ dần trở nên yếu thế trong bối cảnh số hóa, đẩy họ vào một cuộc đua khốc liệt để bảo vệ vị thế nghề nghiệp của mình. Nếu không chủ động nâng cấp bản thân để thoát khỏi những tác vụ lặp lại, phụ nữ rất dễ bị thay thế bởi các thuật toán tối ưu.

‘Trần kính kỹ thuật số’ từ định kiến giới ẩn sâu trong thuật toán

Đáng quan ngại hơn, những định kiến ẩn sâu trong thuật toán có thể vô tình duy trì sự bất bình đẳng giới khi AI được huấn luyện từ những dữ liệu trong quá khứ. Trong lịch sử lao động, nơi nam giới thường mặc định ở vị trí lãnh đạo, AI sẽ vô tình số hóa những định kiến này thành các quy tắc sàng lọc thiếu khách quan.

Hệ quả trực tiếp là khi các doanh nghiệp áp dụng AI vào quy trình đánh giá năng lực hay sàng lọc hồ sơ, thuật toán có thể tự động ưu tiên các ứng viên nam chỉ vì họ sở hữu những đặc điểm tương đồng với các thế hệ lãnh đạo trước đó. Đây chính là một “chiếc trần kính” mới, tinh vi và khó nhận diện hơn, có khả năng loại bỏ phụ nữ tài năng ngay từ bước khởi đầu của sự nghiệp mà không để lại dấu vết của sự phân biệt đối xử.

Theo nghiên cứu từ UNESCO, các mô hình ngôn ngữ lớn trên thế giới thường gán các từ liên quan đến sự nghiệp, khoa học và quyền lực cho nam giới, trong khi phụ nữ thường gắn liền với gia đình, nghệ thuật và sự phục tùng. Khi AI làm việc dựa trên những mối liên hệ này để tư vấn nghề nghiệp hoặc viết mô tả công việc, nó vô tình đẩy phụ nữ ra xa các vai trò quan trọng trong xã hội.

Rào cản chuyên môn do ‘gánh nặng kép’

Trong guồng quay của công nghệ, việc nắm vững AI được xem như một “ngoại ngữ” cần thiết để giao tiếp với tương lai. Tuy nhiên, phụ nữ lại gặp khó khăn trong việc tiếp cận các công cụ này do áp lực từ việc cân bằng giữa sự nghiệp và chăm sóc gia đình. Chính “gánh nặng kép” này khiến phái đẹp có ít thời gian hơn cho việc tái đào tạo và nâng cấp kỹ năng.

Các khảo sát cho thấy phụ nữ thường dành thời gian cho các công việc không tên trong gia đình nhiều hơn nam giới, dẫn đến việc họ có rất ít thời gian để tham gia các khóa học về công nghệ mới. Sự hạn chế này trở thành rào cản ngăn cản phái đẹp tiếp cận các công cụ hiện đại, khiến họ đôi khi chậm chân hơn đồng nghiệp nam trong cuộc đua làm chủ công nghệ. Đây không chỉ là sự thiệt thòi về kỹ năng, mà còn làm suy giảm khả năng cạnh tranh trong một thị trường lao động đòi hỏi sự chuyển mình liên tục.

Tuy nhiên, những rào cản này không sinh ra để khuất phục phái đẹp, trái lại, chúng thôi thúc họ phải chủ động định vị lại cuộc chơi. Trong một thế giới đang dần bị bủa vây bởi các thuật toán và sự ỷ lại vào AI, chìa khóa để phá vỡ những giới hạn không nằm ở việc cố gắng trở thành một cỗ máy xử lý dữ liệu, mà ở khả năng thấu thị những giá trị vô hình mà công nghệ không thể chạm tới.

“Để trở thành người không thể bị thay thế, bạn phải luôn luôn khác biệt” - Coco Chanel.