Với nhiều thế hệ khán giả nghe nhạc đại chúng Việt Nam, nhạc sĩ Đỗ Bảo là cái tên quen thuộc với những bản tình ca lãng mạn đầy suy tư. Bên cạnh hoạt động sáng tác, anh còn là một nhà sản xuất, giám đốc âm nhạc và giảng viên bộ môn Sáng tác, chỉ huy âm nhạc tại Trường Đại học Văn hoá Nghệ thuật Quân đội. Cuối năm 2025, nhạc sĩ Đỗ Bảo được giao trọng trách mới, đảm nhiệm vị trí Giám đốc Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội (Military Symphony Orchestra - MSO).

Cuộc trò chuyện với nhạc sĩ Đỗ Bảo diễn ra ngay trước thềm lễ kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2026). Anh và Dàn nhạc MSO đang tích cực tập luyện cho chương trình đặc biệt Giao hưởng Non Sông diễn ra vào ngày 25/4 tại không gian Phố đi bộ Trần Nhân Tông (Công viên Thống Nhất, Hà Nội).

"Niềm tin vào công việc và sống có mục tiêu là rất quan trọng"

Trước hết, chúc mừng nhạc sĩ Đỗ Bảo với cương vị mới là Giám đốc Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội (MSO). Hẳn vị trí này mang lại cho anh sự mới mẻ trong cả lĩnh vực sáng tạo lẫn quản lý?

Ở trong môi trường quân đội nhiều năm, tôi hiểu và yêu môi trường này. Nhưng quả thực, tôi chưa từng nghĩ mình sẽ trở thành nhà quản lý với vị trí Giám đốc Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội. Qua bốn thế hệ hiệu trưởng của Trường Đại học Văn hoá Nghệ thuật Quân đội, tôi luôn bày tỏ rằng mình muốn công tác ở bộ môn sáng tác, chỉ huy âm nhạc. Chuyên ngành này gắn liền và hữu ích với hành trình âm nhạc mà tôi theo đuổi; nó cũng cho tôi cơ hội được giúp đỡ các nghệ sĩ, các bạn trẻ với những kinh nghiệm thực tế.

Vị trí Giám đốc Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội không quá khác biệt với công việc hay chuyên ngành Sáng tác, chỉ huy âm nhạc mà tôi vẫn đảm nhận. Tuy nhiên, vai trò quản lý sẽ có những điểm khác biệt và mới mẻ đối với tôi. Tôi có những suy nghĩ đa chiều nhưng trên tinh thần mở rộng những gì đã tôi luyện và trưởng thành. Tôi cũng có những điều còn bỡ ngỡ khi mở rộng ra địa hạt mới. Đồng thời, chính tôi cũng rất tự tin với những am hiểu của mình, hoàn thành trách nhiệm được giao phó.

Tôi nghĩ, các lãnh đạo đã cân nhắc rất kỹ lưỡng khi đưa ra quyết định. Tôi muốn cống hiến và xem đây là một cơ hội tốt để mình có thể làm điều gì đó lớn lao cho đời sống. Công việc quản lý MSO cho tôi cơ hội duy trì chuyên ngành cũ mà mình yêu thích như sáng tác, chỉ huy dàn nhạc, biểu diễn, sản xuất chương trình. Với tôi, điều khác biệt ở đây chỉ nằm ở chỗ quy mô.

Tôi cảm thấy vinh dự. Dù là trong môi trường quân đội hay trong xã hội, niềm tin vào công việc và sống có mục tiêu là rất quan trọng. Nếu mình có được sự tin yêu, kỳ vọng, đồng nghĩa với việc mình phải có trách nhiệm cao hơn. Mặc dù tôi chưa thể “kham” được những kỳ vọng, tin yêu ngay lập tức nhưng bản thân tự dặn mình rằng, phải tích hợp để thực hiện tốt nhiệm vụ. Vì thế, tôi tạm gác những hoạt động cá nhân lại để tập trung cho MSO. Tôi là một sĩ quan quân đội, một giảng viên và đồng thời tôi là một nhạc sĩ - tác giả, gắn liền với đời sống xã hội nhất định.

Tạm gác sáng tác nhạc pop để tập trung cho Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội

Tức là anh tạm gác lại công việc sáng tác nhạc pop để tập trung toàn lực cho Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội?

Đúng vậy. Tôi là một người sáng tác và có khán giả của riêng mình. Tôi có những nhóm người, đội ngũ kỳ vọng vào mình ở nhiều khía cạnh khác nhau. Theo một cách nào đó, họ thúc đẩy tôi sáng tác ca khúc, viết những bài tình ca, ra album, làm show chẳng hạn. Đấy là một hệ sinh thái, một đời sống xã hội mà tôi quen thuộc bao nhiêu năm nay. Tôi là nhạc sĩ gần với hoạt động âm nhạc đương đại phổ thông nhiều hơn một nhạc sĩ kiểu hàn lâm.

Ở vai trò Giám đốc MSO và người trực tiếp biên, chuyển soạn, cảm hứng sáng tạo đến với anh ra sao? Và sáng tác giao hưởng mang tính quân đội khác gì so với thông thường?

Tất nhiên là có những điểm khác biệt nhưng về cơ bản, đó là sự mở rộng thay vì thay đổi hoàn toàn “hệ điều hành”. Ngay từ những tác phẩm đầu tiên sáng tác vào thập niên 1990, tôi đã có “biên chế” dàn nhạc giao hưởng rồi. Kể cả trong các sáng tác nhạc pop đương đại, tôi cũng đã phối khí với dàn dây, dàn kèn hay âm thanh của giao hưởng.

Ví dụ như trong đĩa nhạc Cánh cung 1 ra mắt năm 2004 hay những bài hát như Cỏ mềm, Điều hoang đường nhất… tôi đã viết cho dàn dây lớn theo kiểu dàn nhạc giao hưởng. Lúc đó tôi còn trẻ và rất yêu thích khám phá. Có thể nói, tôi là một trong những người đi đầu trong việc vận dụng những âm sắc của nhạc giao hưởng vào nhạc pop.

Nhiều năm trước, mọi người vẫn nói rằng, nhạc của tôi khó nghe và có vẻ gì đó trúc trắc, học thuật. Nhiều người cũng áp lực khi nhìn tổng phổ tôi viết vì quá kỹ lưỡng, chi tiết. Nhưng tôi chỉ làm đúng với những sáng tạo và yêu cầu của bản thân. Trước, âm nhạc đại chúng chưa thực sự chuyên nghiệp, nếu không muốn nói là “thô” hơn, rất lạc hậu. Đôi khi nhiều người chưa có nền tảng chung nên họ khó theo được bước tiến của một cá nhân nào đó. Từ những năm 2000, dù viết những ca khúc phổ thông, lối viết giao hưởng vẫn luôn thể hiện qua các sáng tác của tôi.

"Tôi sinh ra ở đất nước này, tôi muốn phục vụ âm nhạc cho nhân dân nước tôi"

Khi biên soạn và chuyển soạn cho dàn nhạc giao hưởng mang tính quân đội, anh lựa chọn cách thể hiện như thế nào?

Đối với MSO, yêu cầu đầu tiên không phải là thể hiện cá tính âm nhạc của cá nhân nhạc sĩ Đỗ Bảo (dù tôi vẫn len lỏi đưa chất riêng của mình vào). Đây cũng là điều hết sức tự nhiên. Về mặt hình thức, âm nhạc của Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội phải đạt được các yếu tố gồm tính hàn lâm, tính cổ điển và tính bác học.

Đầu tiên, âm nhạc phải đảm bảo được tính kỹ thuật hàn lâm. Bởi dàn nhạc giao hưởng mang đặc thù của âm nhạc bác học phương Tây, chúng tôi phải tiếp biến được hình thức tác phẩm đấy một cách học thuật nhất. Ngay ở đây tính cá nhân đã bắt đầu bị triệt tiêu.

Đặc biệt, MSO phải đảm bảo tính quân đội, tức là có màu sắc riêng. Màu sắc trong tân nhạc quân đội thông thường vẫn bám lấy những tác phẩm với ngôn ngữ rất riêng. Những tác phẩm xưa nay trong quân đội đều không rời được với yếu tố quốc gia, bản địa và tính lực lượng vũ trang. Quan điểm của tôi là âm nhạc quân đội không phải lúc nào cũng cần “cơ bắp”, mạnh mẽ. Nhưng để âm nhạc đến được với công chúng, đôi khi cũng cần phải tiết chế tính hình tượng; âm nhạc lúc đó cần cảm xúc, sự mềm mại, phải thể hiện được nội dung và chiều sâu khi biểu diễn.

Tính đương đại tức là tính giao tiếp, sức sống cũng rất quan trọng với MSO. Nó phải được gắn liền với đời sống rộng lớn của cộng đồng, của khán giả, nhân dân. Nếu nói âm nhạc MSO tạo ra thuộc về tháp ngà, mang tính kinh viện, học thuật, của lực lượng vũ trang thì vô hình trung chúng ta đang bó hẹp khả năng lan toả, kết nối.

Nếu âm nhạc không thuyết phục được đại chúng thì tạo ra để làm gì?, Trung tá, nhạc sĩ Đỗ Bảo.

Âm nhạc không có mục đích là âm nhạc vô nghĩa. Bản thân tôi và dàn nhạc có sứ mệnh phục vụ cho bộ đội, nhân dân. Chúng tôi tạo ra âm nhạc để nhân dân yêu thích.

Vì thế, chúng tôi phải làm thật hay, phục vụ cho nhiều người. Tôi sinh ra ở đất nước này, tôi muốn phục vụ âm nhạc cho nhân dân nước tôi. Hàn lâm hay tháp ngà gì cũng được, tôi không phá vỡ những giá trị cao quý nhất của giao hưởng nhưng luôn muốn tạo ra âm nhạc có ý nghĩa, sức sống.

Tôi phải làm một điều gì đấy có giá trị cho đất nước. Nếu nó chỉ có giá trị trong một lực lượng hay một tập thể nhỏ nào đó thì tôi nghĩ MSO chưa đạt được chức năng cần thiết. Chính điều này đặt ra cho tôi những thay đổi nhất định trong cách vận hành. Khi biên soạn hay chuyển soạn, tôi vẫn đề cao những giá trị như tính học thuật, tính quân đội và vẫn muốn hướng đến đại chúng. Hiện tại, tôi dành toàn bộ cho MSO và đặt MSO lên trên nhu cầu cá nhân.

Tính đại chúng, tính dân tộc và tính quân đội

Anh cân bằng tính đại chúng, dân tộc và quân đội trong sáng tạo cho MSO như thế nào?

Nói về tính đại chúng của MSO, tôi nghĩ đây là một thời điểm thuận lợi để triển khai. Đầu tiên, chất liệu trong các tác phẩm của quân đội đã sống qua nhiều thế hệ. Những tác phẩm có đề tài quân đội, về Đảng, hay về quê hương đất nước là nguồn chất liệu đầy cảm hứng. Bài toán đặt ra cho chúng tôi là biểu diễn những tác phẩm quen thuộc thông qua dàn nhạc giao hưởng làm sao cho hay, hấp dẫn. Chúng tôi cũng sử dụng các nguồn chất liệu từ giai diệu, văn thơ khác trong quá trình sáng tạo. Tính đại chúng không nhất thiết nằm ở yếu tố thời trang, thời thượng hay xu hướng nhưng vẫn khiến nhiều đối tượng khán giả cùng yêu thích.

Chúng tôi cũng muốn thể nghiệm mới trong dàn dựng và trình diễn, như kết hợp với dàn kèn, các nghệ sĩ nhạc pop hay thậm chí là nhảy múa, các yếu tố mang tính giải trí hơn. Tất nhiên, chúng tôi sẽ sáng tạo trong tư duy đầy cẩn trọng, dựa trên những tiêu chí rõ ràng, đảm bảo những trụ cột và tầm nhìn của dàn nhạc.

Về tính dân tộc lại càng quan trọng hơn. Chúng tôi phải thận trọng, gạn lọc những yếu tố đại chúng. Những tác phẩm trình diễn phải mang tầm vóc dân tộc, đại diện được cho số đông (ở đây là nhân dân) chứ không cố định vào một nhóm công chúng nhất định nào đó. Vì thế, tính đại chúng phải nằm trong mẫu số chung của tính dân tộc.

Điều này khiến tôi nhớ đến chương trình ra mắt Dàn nhạc MSO gần đây, chúng tôi đã biên tập chương trình với nhiều tính toán, để phù hợp với thị hiếu công chúng. Chúng tôi cũng có ý định và mong muốn đưa những thể loại âm nhạc đại chúng như rap, rock vào biểu diễn. Để làm được điều này, chúng tôi cần tính toán kỹ lưỡng hơn. Khán giả có thể chờ đợi thử nghiệm mới này trong những sáng tạo sắp tới của MSO.

Trong hoạt động tổ chức, chúng tôi cũng đề cao sự linh hoạt, vừa phù hợp tính chính trị, vừa lồng ghép tính đại chúng, tuỳ vào không gian và tính chất của từng chương trình. MSO đã thực hiện các chương trình gần với đại chúng, có thể tích hợp với các ca sĩ nhạc pop. Chúng tôi muốn tạo ra những chương trình thu hẹp khoảng cách giữa tính hàn lâm và đại chúng, để đồng bào đến với chúng tôi, cùng thưởng thức những tác phẩm nghệ thuật, cảm nhận được sự gắn kết của người lính và nhân dân, tôn vinh đời sống.

Đưa Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội gần hơn với đại chúng

Để hiện thực hoá điều này hẳn anh cũng có những quan sát, và thay đổi tư duy mới để Dàn nhạc Giao hưởng Quân đội đến với đại chúng, đông đảo nhân dân?

Có một điều khá khác trước đây là các kế hoạch được xúc tiến theo tiến độ rõ ràng, những việc giấy tờ cần phải giải quyết một cách chặt chẽ. Tôi cũng phải có trách nhiệm hơn ở vai trò giám sát, triển khai những công việc của dàn nhạc.

Kỷ luật là những quy tắc cứng của tôi dù ở bất cứ vai trò, vị trí nào. Trước đây, tôi chỉ đảm nhiệm công việc giảng dạy nên gần như là người thực thi những kế hoạch. Bây giờ, tôi phải là người xây dựng, triển khai và giám sát các kế hoạch. Tôi phải nghĩ rộng hơn, lớn hơn so với trước đây.

Tôi vẫn tự ví von rằng, ngày xưa tôi lái con thuyền nhỏ hơn và điều khiển nó theo ý mình. Bây giờ, tôi lái một con thuyền lớn hơn, đưa nó đi đến được mục tiêu rõ ràng. Tôi vẫn xoay bánh lái, vẫn tra xăng dầu, vẫn tu sửa máy móc để con thuyền có thể tiếp tục lướt đi. Đi kèm với đó còn là việc tôi sẽ thực hiện những kỳ vọng của lãnh đạo giao phó và để cấp dưới có thể toàn tâm toàn ý hiện thực hoá các kỳ vọng.

Thế kỳ vọng của nhạc sĩ Đỗ Bảo trong thời điểm hiện tại?

Hiện tôi đặt toàn tâm toàn ý cho Dàn nhạc MSO. Những công việc riêng của tôi như sáng tác ca khúc, viết những bản tình ca, những cõi riêng trong tâm hồn và trái tim tôi tạm đặt sang một bên. Tôi vẫn duy trì những điều này nhưng với một lượng thời gian và không gian nhỏ hơn. Ví dụ như trước đây, tôi có thể dành 70%, 80% thì nay chỉ còn 10%, 20% cho những hoạt động sáng tác cá nhân. Tôi muốn tập trung để MSO lớn mạnh, đi vào quỹ đạo, đội ngũ trưởng thành.

Tôi cho rằng, chúng tôi phải kiên trì để thực hiện các kỳ vọng của mình. Giống như việc trồng một khu rừng, bạn phải thực hiện những việc rất cụ thể như cày xới, tra giống, gieo hạt, chờ cây nảy mầm và trở nên xanh tốt. Để biến một sa mạc hay đồi trọc thành một cánh rừng phải tính bằng hàng chục năm, và chúng tôi nhẫn nại và kiên trì với tầm nhìn đó.

Tư duy về sự kiên trì này cũng gắn liền với tôi từ khi bắt đầu thực hành sáng tạo. Tôi không phải là kiểu người sốt ruột. Điều cốt lõi của một nghệ sĩ hay một người quản lý là phải đặt tâm huyết, trải nghiệm trong toàn bộ hành trình thay vì nghĩ đến kết quả. Bởi chúng ta đều biết, kết quả không bao giờ đến ngay được.

Và cần cả sự điềm tĩnh lẫn linh hoạt nữa?

Các lãnh đạo rất cởi mở và có những tư duy tiếp cận mới. Chúng tôi có quyền sáng tạo, được kể những câu chuyện một cách có chiều sâu trong hình thức hàn lâm. Lãnh đạo cũng động viên chúng tôi làm nhiều chương trình nghệ thuật ý nghĩa với cách tiếp cận mới mẻ.

Bởi vì làm nghệ thuật là hướng đến công chúng khán giả. Dàn nhạc giao hưởng cũng cần có người hâm mộ. Tuy vậy, chúng tôi không có ý định làm giảm đi các tiêu chuẩn đã đặt ra. Chúng tôi muốn thuyết phục nhân dân một cách triệt để, mang đến những ý nghĩa thực sự.

Cuộc sống rất phong phú và nghệ thuật cũng vậy. Nhưng chúng ta phải biết giữ những điều gì là phẩm chất của mình, phẩm chất trong nghề, chuyên môn, văn hoá. Chúng tôi tạo ra các tác phẩm có người nghe, người thích; họ được thụ hưởng những thành quả lao động sáng tạo và cảm thấy hữu ích. Tôi thấy niềm vui của mình giống như một người trồng rừng. Cứ trồng cây đi đã. Tầm nhìn trong âm nhạc với tôi cũng như vậy.