Sau khi khi đưa phim đầu tay Em bé đồng bóng, em bé ngạo nghễ, em bé đau lòng (Baby Jackfruit Baby Guava) tham gia hai liên hoan phim (LHP) quốc tế gồm Visions du Réel (Thụy Sĩ) với chiến thắng ở hạng mục Burning Lights và Hot Docs (Canada), đạo diễn Nông Nhật Quang trò chuyện cùng Marie Claire Vietnam về quá trình thực hiện phim cũng như góc nhìn về lĩnh vực làm phim tài liệu, phim độc lập tại Việt Nam hiện nay.

“Làm phim thì phải tính toán và cần tỉnh táo”

Phim đầu tay của bạn kể câu chuyện gì?

- Khi đó tôi 19 tuổi, đang học phim tài liệu ở TPD, và vừa bị người yêu cũ phản bội! Nên tôi chọn làm phim về app hẹn hò của cộng đồng gay. Bộ phim này khiến tôi nhận ra mình thích làm phim tài liệu.

Sau đó tôi làm thêm hai phim tài liệu nữa cho dự án Queer Asia của nền tảng chiếu phim GagaOoLala.

Đó là thời kỳ bắt đầu làm phim nhưng có vẻ như bạn đã rất sôi nổi?

- Đó là vào năm 2018, tôi 21 tuổi, vừa học phim bằng cách thực hành, vừa tìm hiểu về bản thân. Tôi tham dự Hà Nội Pride và lần đầu được nhìn về sự hiện diện của người queer tại Việt Nam. Nên tôi làm hai phim tiếp theo về sự hiện diện của người queer trong lịch sử, và cách người queer trẻ đang sống.

Sau khi làm ba bộ phim này xong, thì câu chuyện của gia đình mình thôi thúc tôi cầm máy quay. Tôi bắt đầu quay, và sau 7 năm thì trở thành bộ phim Baby Jackfruit Baby Guava. Song song với phim dài, tôi làm một số phim ngắn.

Gần đây nhất, nhân dịp kỷ niệm 10 năm dựa án Tôi Đồng Ý, tôi hoàn thành phim tài liệu ngắn Đám Cưới Vô Hình. Phim kể về đám cưới của một cặp đôi đồng giới có con, nhưng không được công nhận trên giấy tờ. Đây cũng là vấn đề bắt đầu được Quốc hội thảo luận. Năm nay phim sẽ có mặt trong chương trình S-Express Việt Nam.

Những ý tưởng làm phim này đến với bạn một cách tự nhiên, một kiểu năng lượng vũ trụ thu hút bạn hay còn điều gì khác nữa?

- Không có năng lượng vũ trụ nào đâu! Làm phim rất vui nhưng cũng vất vả. Nên quan trọng là bạn thích câu chuyện đấy đủ nhiều để không từ bỏ. Cũng phải tính toán và tỉnh táo vì đâu tưởng tượng mà thành phim được.

Baby Jackfruit Baby Guava gắn liền với câu chuyện của gia đình bạn, với những sự riêng tư và thân mật. Bạn đã chọn kể câu chuyện này như thế nào?

- Những rạn nứt trong gia đình tôi xoay quanh khoảng cách thế hệ, sức khoẻ tinh thần, và đa dạng giới. Tôi muốn bộc bạch suy nghĩ và tìm cách hàn gắn gia đình, nên tôi làm phim để mong cả nhà hiểu nhau hơn.

Tôi nhận ra mình không thể khách quan được khi cũng là thành viên trong gia đình, nên tôi quyết định cho bản thân cũng là một nhân vật, để sự soi xét của bộ phim không chỉ dành những thành viên khác, mà còn dành cho chính tôi.

Bên cạnh cảnh quay quan sát cuộc sống, phim sử dụng nhật ký của ba mẹ con, ảnh gia đình, và những bản ghi âm, để du hành thời gian về quá khứ.

“Khi có nhiều cái để mất hơn, chưa chắc tôi đã dấn thân đến vậy”

Trong quá trình làm phim, có bao giờ bạn nghĩ mình sẽ bỏ cuộc?

- Khi bắt đầu làm phim, tôi mới mắt toét bước vào đời và đủ ngây thơ. Năm đó tôi mới 22, mất thời gian thì cũng được thôi và tôi làm gì có tiền để mà mất. Sự ngây thơ đó đã giúp cho bộ phim được hoàn thành mà nếu như lớn tuổi hơn, khi cần lo nhiều thứ hơn, chưa chắc tôi đã dấn thân thực hiện lâu đến vậy. Lúc khó khăn tài chính, tôi cũng tưởng tượng về một cuộc sống văn phòng với giờ giấc sinh hoạt ổn định và lương tháng đều đặn. Giờ sắp 30, xong phim rồi, giờ tôi nghĩ mình nên có tiền.

Có vẻ bạn là một người làm phim rất thực tế, ít mơ mộng?

- Nhìn từ bên ngoài, làm phim đã là một chuyện không thực tế rồi, nên tôi cam kết với bản thân làm phim thì phải có phim. Tôi dành nhiều thời gian để tìm cơ hội cho phim, tham gia các lab phát triển dự án quốc tế. Mà khi mình đang thuyết phục người ta cho mình cơ hội để làm phim thì phải thực tế chứ!

Nghĩa là bạn phải thuyết phục rất nhiều, không chỉ để có kinh phí làm phim mà còn nuôi dưỡng đam mê?

- Người làm phim độc lập nước mình thường phải tự tìm đường để phát triển dự án ở nước ngoài, nhất là với phim tài liệu. Những nước có nền điện ảnh mạnh thì có nhiều chương trình phát triển tạo cơ hội kết nối các lứa người làm phim và nguồn vốn. Phim cùa tôi được nuôi dưỡng bởi các viện phim quốc tế - Docs By the Sea (Indonesia), Sundance Film Institute (Mỹ), IDFA (Hà Lan), Cannes Docs (Pháp)...và điều này giúp phim tiệm cận được với cách hiểu và làm phim của bạn bè quốc tế.

Tôi mong trong nước có thêm cơ hội - các chương tình phát triển dự án và liên hoan phim. Nếu có nguồn vốn và cơ hội thì sẽ tiếp tục có lứa làm phim mới, và đưa được nhiều thể loại phim đến với khán giả hơn.

“Giải thưởng cũng giống như một… phiếu bé ngoan”

- Nếu đã xin được kinh phí làm phim thì cơ hội thắng giải tại các LHP quốc tế càng cao?

- Không hẳn. Trong cùng một LHP, thì hội đồng chọn dự án phim đang phát triển để nhận hỗ trợ, và giám tuyển chọn phim để tham dự LHP là những khối khác nhau. Tất nhiên phim đã được nhận tài chợ từ quỹ phim uy tín thì là sự bảo chứng cho chất lượng, nhưng cuối cùng vẫn phải quy về chất lượng của tác phẩm. Điều này là rất minh bạch.

Nhưng phim của bạn đã thắng giải. Cảm xúc của bạn lúc đó như thế nào?

- Tôi không nghĩ đến chuyện mình đạt giải - với tôi được tham dự là đã rất vui và thấy cuộc đời viên mãn rồi.

Phim đã thắng giải nhưng vẫn còn đó những mối lo lắng khác cho hành trình phía trước?

- Những mối quan tâm về tính bền vững của việc làm phim sẽ luôn vẫn còn đó, nhưng tôi đang nghĩ tới những dự án phim tiếp theo rồi! Tôi vẫn sẽ tiếp tục với phim tài lệu sáng tạo.

Bạn có kế hoạch đưa bộ phim này ra rạp Việt Nam?

- Phim sẽ tiếp tục hành trình chu du trên thế giới. Nếu được gia đình mình cho phép, thì tôi cũng mong có cơ hội được đưa phim tới khán giả trong nước.