Mùa giải của những kỷ lục vô tiền khoáng hậu

Nhìn vào danh sách đề cử Oscar lần thứ 98, người hâm mộ điện ảnh có thể yên tâm chờ đợi một mùa trao giải bùng nổ với những tác phẩm và màn thể hiện xuất sắc trong năm vừa qua.

Sinners của Ryan Coogler dẫn đầu với 16 đề cử. One Battle After Another của Paul Thomas Anderson bám đuổi ở vị trí thứ 2 với 13 đề cử. Ba tác phẩm Frankenstein (Guilermore del Toro), Marty Supreme (Josh Safdie) và Sentimental Value (Joachim Trier) lần lượt nhận về 9 đề cử. Trong khi đó, tác phẩm Hamnet của Chloé Zhao cũng nhận về 8 đề cử gồm nhiều hạng mục quan trọng.

Dù mới chỉ công bố đề cử nhưng Oscar 2026 đã kịp tạo ra kha khá kỷ lục vô tiền khoáng hậu. Sinners trở thành tác phẩm lập kỷ lục có số đề cử nhiều nhất trong một mùa giải (16 hạng mục đề cử). Timothée Chalamet trở thành nam diễn viên trẻ nhất từng 3 lần nhận đề cử Oscar kể từ thập niên 1950 với huyền thoại màn ảnh Marlon Brando. Emma Stone trở thành nữ diễn viên trẻ nhất từng 7 lần được đề cử Oscar (đã chiến thắng 2 lần với La La Land và Poor Things). Nhạc sĩ Diane Warren lập kỷ lục 17 lần được đề cử Oscar ở mảng nhạc phim nhưng chưa từng một lần “ẵm” tượng vàng danh giá.

Có lẽ, khán giả cũng sẽ cảm thấy đôi chút bất ngờ khi F1 (Joseph Kosinski) nhận đề cử Phim xuất sắc, trong khi đó It Was Just An Accident (Jafar Panahi) thì lại không thể. Thậm chí người yêu điện ảnh sẽ có đôi chút tiếc nuối khi tác phẩm No Other Choice của Park Chan-wook hoàn toàn vắng bóng trong bảng đề cử. Màn trình diễn tuyệt vời của Jesse Plemons trong Bugonia hay Paul Mescal trong Hamnet hoàn toàn bị Oscar ngó lơ một cách đáng thương. Khán giả cũng có quyền nghi ngờ Viện Hàn lâm, khi trao cả 4 đề cử về mảng diễn xuất nhưng lại không xếp Sentimental Value vào hạng mục mới tinh: Best Casting (Tuyển chọn diễn viên xuất sắc).

Vượt qua những điều vừa nói ở trên, bài viết này sẽ không đi sâu vào bình luận, phân tích hay dự đoán khả năng chiến thắng của từng hạng mục giải thưởng, nhưng là nỗ lực bóc tách những lựa chọn đề cử. Liệu Oscar muốn kể với ta về điều gì đằng sau những đề cử được lựa chọn?

Cuộc chiến bên trong và bên ngoài màn ảnh

Nhìn vào danh sách đề cử Oscar năm nay, ta thấy một sự chu toàn hiếm có. Sự đa dạng không chỉ về mặt thể loại, từ kinh dị đến giật gân, từ thể thao đến tiểu sử, từ hành động đến tình cảm, từ chính kịch đến khoa học viễn tưởng… mà còn ở ngôn ngữ (điện ảnh và tiếng nói) ở mỗi câu chuyện, và cách thể hiện của từng nhà làm phim.

Nếu có một thông điệp ngầm ẩn nào đó từ danh sách đề cử Oscar nay năm thì đó là từ khoá “chiến tranh”. Nhìn vào đề cử này, quả thực ta sẽ thấy hiển hiện ở trung tâm là một “cuộc chiến”. Bên ngoài màn ảnh, chiến tranh đang diễn ra ở nhiều nơi trên khắp địa cầu, Ukraine - Nga, chiến tranh ở dải Gaza… và trong điện ảnh cũng “tái hiện” một cuộc chiến như vậy.

Đề cử Oscar như một lời gợi nhắc về nhận định của nhà triết học và nhân chủng học người Pháp Bruno Latour: "Chiến tranh. Quá nhiều cuộc chiến tranh. Những cuộc chiến bên ngoài và những cuộc chiến bên trong. Chiến tranh văn hóa, chiến tranh khoa học, chiến tranh chống khủng bố. Chiến tranh chống đói nghèo và chiến tranh chống người nghèo. Chiến tranh chống lại sự ngu dốt và chiến tranh từ sự ngu dốt mà ra ... Tinh thần phê phán đã đi về đâu? Nó đã cạn kiệt hay chưa? Đơn giản, tôi lo lắng rằng nó có thể đã không nhắm đúng mục tiêu."

Vậy “cuộc chiến” trong nền điện ảnh đương đại ở đây là gì? Oscar đã tái trình hiện nó ra sao? Đó là cuộc chiến để dành lấy tự do và lý tưởng trong One Battle After Another. Đó là cuộc chiến chống lại số mệnh và “quái vật” (không phải ở sinh vật có trí tuệ con người) mà ở chính nhà trong nội tâm nhà khoa học Victor Frankenstein khi ngạo mạn đóng vai chúa. Đó là cuộc chiến với người ngoài hành tinh, dù chỉ là giả tưởng trong Bugonia. Đó còn là cuộc chiến với ma cà rồng, về những sợ hãi để giữ lấy phẩm giá làm người trong Sinners. Và đó cũng là cuộc chiến của nước mắt, để làm dịu đi những mâu thuẫn trong các thế hệ trong Sentimental Value.

Nếu có một cuộc chiến về mặt nghệ thuật cả trong và ngoài khuôn hình thì đó chính là Frankenstein. Đạo diễn Gulemore del Toro đã cố công kích hoạt mọi tiềm năng con người, nghệ sĩ để tạo ra tác phẩm này như một cách chiến đấu lại với AI (Artificial Intelligence - trí tuệ nhân tạo). Thuật thủ công của nghệ thuật điện ảnh được ông đưa vào các khuôn hình một cách đẹp đẽ và hoành tráng nhất. Bên ngoài những khuôn hình, Guilermore del Toro cũng từng không ít lần tuyên bố chống lại AI, và cho rằng, bất kỳ ai sử dụng trí tuệ nhân tạo trong điện ảnh cũng đều là những kẻ thất bại.

Một cuộc chiến khác mà Oscar cũng gợi nhắc cho ta chính là những thói quen, mẫu rập khuôn, và sự sợ hãi tính đa dạng. Bởi chính Oscar năm nay cho thấy được sự phong phú, đa sắc và đa thanh trong các đề cử. Chính những tiếng nói đa dạng trong nền điện ảnh toàn cầu đã tạo nên sức sống và sức hút cho mùa trao giải hứa hẹn sẽ gay cấn và bất ngờ vào năm nay.

Trong một mùa giải với những tác phẩm xuất sắc, những nhà làm phim và những diễn viên tài năng, bất kỳ ai được vinh danh thì đó cũng là chiến thắng của điện ảnh. Dẫu vậy đừng quên lên lịch đón xem lễ trao giải Oscar năm nay. Theo dự kiến, đêm hội Oscar sẽ diễn ra vào Thứ Hai, ngày 16/3 (29 Tết Bình Ngọ) tại Nhà hát Dolby, Los Angeles, Mỹ. Diễn viên hài Conan O'Brien sẽ là người dẫn chương trình tại lễ trao giải năm nay.

Một số hạng mục đề cử chính tại Oscar lần thứ 98:

Phim xuất sắc

Bugonia

F1

Frankenstein

Hamnet

Marty Supreme

One Battle After Another

The Secret Agent

Sentimental Value

Sinners

Train Dreams

Đạo diễn xuất sắc

Chloé Zhao - Hamnet

Josh Safdie - Marty Supreme

Paul Thomas Anderson - One Battle After Another

Joachim Trier - Sentimental Value

Kịch bản chuyển thể xuất sắc

Bugonia

Frankenstein

Hamnet

One Battle After Another

Train Dreams

Kịch bản gốc xuất sắc

Blue Moon

It Was Just An Accident

Marty Supreme

Sentimental Value

Sinners

Nam chính xuất sắc

Timothée Chalamet - Marty Supreme

Leonardo DiCaprio - One Battle After Another

Michael B. Jordan, Sinners

Ethan Hawke - Blue Moon

Wagner Moura - The Secret Agent

Nữ chính xuất sắc

Jessie Buckley - Hamnet

Rose Byrne - If I Had Legs I'd Kick You

Kate Hudson - Song Sung Blue

Renate Reinsve - Sentimental Value

Emma Stone - Bugonia

Nam diễn viên phụ xuất sắc

Benicio Del Toro - One Battle After Another

Jacob Elordi - Frankenstein

Delroy Lindo - Sinners

Sean Penn - One Battle After Another

Stellan Skarsgård - Sentimental Value

Nữ diễn viên phụ xuất sắc

Elle Fanning - Sentimental Value

Inga Ibsdotter Lilleaas - Sentimental Value

Amy Madigan - Weapons

Wunmi Mosaku - Sinners

Teyana Taylor - One Battle After Another

Dựng phim xuất sắc

F1

Marty Supreme

One Battle After Another

Sentimental Value

Sinners

Ca khúc nhạc phim xuất sắc

"Dear Me" from Diane Warren: Relentless

"Golden" from KPop Demon Hunters

"I Lied to You" from Sinners

"Sweet Dreams of Joy" from Viva Verdi

"Train Dreams" from Train Dreams

Phim hoạt hình xuất sắc

Arco

Elio

Kpop Demon Hunters

Little Amélie or the Character of Rain

Zootopia 2

Phim tài liệu xuất sắc

The Alabama Solution

Come See Me in the Good Light

Cutting Through Rock

Mr. Nobody Against Putin

The Perfect Neighbor

Phim quốc tế xuất sắc

The Secret Agent

It Was Just an Accident

Sentimental Value

Sirat

The Voice of Hind Rajab