Dựa trên vở kịch El chico de la última fila nổi tiếng của Tây Ban Nha, nhà biên kịch Jang Myung-woo và đạo diễn Kim Gyu-tae đã tạo nên mini-series tâm lý, giật gân Notes from Last Row (tựa tiếng Việt: Những Ghi Chú Từ Hàng Cuối).

Bộ phim cuốn hút từ đầu đến cuối, trập trùng những cú “twist”, thường xuyên gây bất ngờ nhờ cốt truyện tài tình, cùng sự phát triển tâm lý nhân vật phức tạp.

Phải đến khi “vở kịch” hạ màn, khán giả mới tường tận câu chuyện. Mối hận thù, động cơ của chàng sinh viên trẻ; Lý do vì sao vị giáo sư già dễ dàng sập bẫy cậu học trò cưng. Không chỉ là tác phẩm tâm lý, giật gân thông thường, Notes from Last Row còn vén màn về cuộc đời phức tạp của các nhà văn và quyền năng tối thượng của người kể chuyện.

(Ghi chú: Phần sau đây có thể tiết lộ một phần nội dung phim)

Gieo thất vọng, gặt hận thù

Notes from Last Row kể về Lee Kang (Choi Hyun-wook), một tài năng văn chương trẻ tuổi đã dùng khả năng viết lách như một vũ khí để thao túng và hạ bệ người thầy của mình, giáo sư Heo Mun-oh (Choi Min-sik). Vốn là một đứa trẻ mồ côi sống khép mình nhưng Lee Kang đã mang tất cả tâm tình giấu kín kể cho Heo Mun-oh trong một lần gặp mặt. Những tưởng đã tìm được một người lớn để trút bầu tâm sự, Lee Kang bị dội gáo nước lạnh trước thái độ dửng dưng, lạnh nhạt của vị giáo sư già.

Hạt mầm thất vọng gieo vào lòng Lee Kang từ đó. Nó dần dần ám ảnh, phát triển và “đơm trái” thành một mối hận thù sâu sắc. Chấp niệm vào lời nhận xét có phần cay nghiệt, “câu chuyện chẳng có gì đặc biệt”, Lee Kang đã quyết định tạo ra một câu chuyện cuốn hút và dùng nó để thao túng, trả thù thầy giáo của mình.

Notes from Last Row gần như được kể từ góc nhìn của giáo sư Heo Mun-oh nhưng ông không phải là chủ nhân của câu chuyện. Người đứng đằng sau giật giây, thao túng và quyết định hướng đi cũng như kết thúc câu chuyện là Lee Kang. Bên cạnh kế hoạch hoàn hảo, sự ngẫu nhiên của số phận cũng đã phần nào giúp cho công cuộc báo thù của nhà văn trẻ diễn ra thuận lợi.

Điều thú vị của Notes from Last Row nằm ở chỗ, luật nhân quả không được nhìn nhận và trình bày một cách đơn giản kiểu “gieo nhân nào gặt quả nấy”. Bộ phim mang đến một ánh nhìn về nghiệp và tính luân hồi. Vì thế, khó có thể nói Lee Kang đã báo thù thành công khi người mà anh muốn hạ bệ cuối cùng lại có cảm hứng để viết lách trở lại.

Điều đó cũng lý giải ở phân cảnh cuối phim, khi Lee Kang trở lại tìm Heo Mun-oh và đề nghị viết tiếp một câu chuyện mới. Dù có vẻ lưỡng lự, vị giáo sư già đồng ý, vì với một nhà văn - nỗi đau khổ nhất không phải là đánh mất vị thế xã hội, danh dự, quyền lực mà là không có một câu chuyện mới để kể.

Notes from Last Row cuốn hút bởi lối kể chuyện hấp dẫn lạ thường, tình tiết lớp lang và kín kẽ dù không ít lần cung cấp những điềm báo (foreshadow) hay gợi ý (hint) cho khán giả. Với lối triển khai “truyện trong truyện”, người xem dễ dàng lạc vào mê cung của những lời kể khó để nhận ra đâu là thực, đâu là hư cấu từ tưởng tượng.

Lớp nghĩa thứ nhất của Notes from Last Row là báo thù và nghiệp quả, dễ dàng cuốn hút độc giả bằng những màn thao túng tâm lý với kế hoạch hoàn hảo. Lớp nghĩa thứ hai của bộ phim cũng hấp dẫn không kém, khi chỉ ra quyền năng của người kể chuyện.

Quyền năng của người kể chuyện

Điều khiến khán giả ấn tượng với Notes from Last Row nằm ở việc bộ phim xoá nhoà ranh giới giữa hiện thực và hư cấu. Hiện thực tàn nhẫn và lạnh lẽo lại trở thành chất liệu cuốn hút và phi thường cho sáng tác văn chương. Ở đó, cả Lee Kang và Heo Mun-oh đều nhận ra và sử dụng quyền năng của người kể chuyện.

Nhà văn nổi tiếng đương đại Hàn Quốc Kim Young Ha từng nói đại ý rằng, một đứa trẻ trở thành nhà văn khi nó bắt đầu nói dối. Để giữ câu chuyện đi đúng hướng và giống như thật, đứa trẻ tiếp tục nghĩ ra những lời nói dối, khớp nối các tình tiết một cách hợp lý. Về cơ bản, nhà văn hay người kể chuyện đều làm điều tương tự như vậy. Lee Kang trong Notes from Last Row cũng không làm khác hơn là mấy.

Người nắm giữ khả năng kể chuyện có thể gây ảnh hưởng và đưa ra quyết định, hành động của người khác. Ở đây, Lee Kang đã thao túng Heo Mun-oh, khiến cho vị giáo sư già sập bẫy hết lần này đến lần khác. Cho đến đỉnh điểm, khi đã gây ảnh hưởng toàn diện, Lee Kang có thể hoàn toàn phá huỷ Heo Mun-oh.

Lee Kang có quyền năng gây ảnh hưởng và điều khiển (thao túng tâm lý) người khác. Người xem cũng nên biết rằng, Lee Kang không phải là người duy nhất sử dụng sức mạnh của nghệ thuật kể chuyện (storytelling) để đạt được mục đích của mình.

Ngày nay, “người kể chuyện” (storyteller) có thể là bất kỳ ai, một nhà văn, một chính trị gia đang vận động tranh cử, một ca sĩ, một nhà quảng cáo, hay thậm chí một sản phẩm công nghệ, một thương hiệu trà sữa…

Họ đều dùng nghệ thuật kể chuyện để gây ảnh hưởng lên đại chúng, tăng danh tiếng, thu hút, bán hàng.

Fake news (tin giả), ragebait (mồi câu giận dữ), clickbait (mồi câu nhấp chuột)... là những chiến thuật dễ thấy và hiệu quả. Những chiến dịch quảng cáo được “đóng gói” đầy bắt mắt và hấp dẫn từ thông điệp đến hình ảnh cũng cho thấy sức mạnh của nghệ thuật kể chuyện tác động lên tâm lý và hành vi của công chúng. Trong một thế giới ngày càng phân mảnh và có quá nhiều sự chú ý, những người kể chuyện ngày càng tiến hoá và tinh vi hơn bao giờ hết.

Với những nhà quảng cáo, marketing, nghệ thuật kể chuyện của họ vẫn nằm ở nỗi sợ (pain point). Nhà báo, tác giả sách Mark Manson từng viết rằng:

Khi tìm hiểu về marketing, điều đầu tiên bạn học được là nỗi kinh sợ bán hàng. Nếu bạn khiến cho một người cảm thấy thiếu thốn hay thấp kém, họ sẽ ngậm miệng và móc ví ra mua thứ gì đó ngay lập tức để cảm thấy tốt hơn.

Nỗi sợ hay tình yêu, niềm khát khao, sự độc đáo, hợp thời… đều trở thành nguyên liệu đầu vào của nghệ thuật kể chuyện, nhằm thu hút công chúng. Nó xuất hiện khắp mọi nơi, trong tác phẩm văn học và điện ảnh, trong bài hát khán giả vẫn nghe hay một chiến dịch quảng cáo ấn tượng vừa được phát hành.

Ngược lại với Lee Kang, Heo Mun-oh chính là khán giả (chúng ta), người bị ảnh hưởng và đưa ra những quyết định dẫn đến sự sụp đổ của chính mình. Đôi khi, không phải do năng lực tư duy phê phán của công chúng kém cỏi, mà nằm ở việc người kể chuyện quá tài tình. Heo Mun-oh trở thành “nạn nhân” là cũng bởi như vậy.

Vì thế, Notes from Last Row là tác phẩm xuất sắc không chỉ ở kịch bản hấp dẫn, diễn xuất đỉnh cao của “quái kiệt” Choi Min-sik và tài năng trẻ Choi Hyun-wook mà nằm ở tính phê phán của tác phẩm. Một tác phẩm tưởng như chỉ đi vào yếu tố báo thù, giật gân thông thường lại có khả năng phê phán mạnh mẽ.