Chào sân điện ảnh bằng cuốn phim tài liệu tựa như cuốn nhật ký của gia đình mình, đạo diễn Nông Nhật Quang trải qua 7 năm nhiều thăng trầm, ghi dấu ấn khởi đầu với đề cử ở hai đấu trường quốc tế danh giá.

Baby Jackfruit Baby Guava (Em bé đồng bóng, em bé ngạo nghễ và em bé đau lòng) ghi thêm niềm tự hào cho dòng phim tài liệu Việt, sau bốn năm Những đứa trẻ trong sương dừng chân ở danh sách đề cử rút gọn tại Oscar.

Khởi đầu nhiều kỳ vọng

Trong tháng 4 này, tác phẩm của đạo diễn Nông Nhật Quang sẽ ra mắt lần đầu ở hạng mục Burning Lights trong khuôn khổ Liên hoan phim (LHP) Visions du Réel, Thụy Sĩ. Sau đó, phim tiếp tục chu du đến LHP Tài liệu Hot Docs ở Canada, tranh tài ở hạng mục International Spectrum.

Hai LHP này đều nằm trong nhóm LHP tài liệu uy tín hàng đầu thế giới. Vision du Reels có tuổi đời 57 năm, coi trọng tính tác giả của phim phi hư cấu. Hot Docs là liên hoan phim tài liệu lớn nhất Bắc Mỹ. Baby Jackfruit Baby Guava là phim quốc tịch Việt Nam đầu tiên tranh giải ở cả hai LHP này. Trước đây, phim tài liệu Má Sài Gòn cũng dự tranh hạng mục Burning Lights, nhưng bộ phim đó mang quốc tịch Canada.

Số liệu được LHP công bố cho thấy, Visions du Réel năm nay nhận được 3.700 tác phẩm đăng ký, chọn ra 128 phim. Baby Jackfruit Baby Guava là một trong 15 phim tranh giải Burning Lights - hạng mục dành cho các bộ phim khám phá ngôn ngữ điện ảnh đương đại.

Tại Hot Docs, có 115 phim được chọn từ 2.820 phim gửi tới, riêng hạng mục International Spectrum chỉ có 10 phim. Tác phẩm chiến thắng hạng mục này sẽ đủ điều kiện tranh giải Oscar.

Như vậy, mới chỉ mở màn hành trình chinh phục công chúng thôi, Baby Jackfruit Baby Guava đã bước vào cuộc dấn thân nhiều vinh quang, đáng mong đợi mà cũng không ít khốc liệt. Hà Lệ Diễm, đạo diễn của Những đứa trẻ trong sương, dự đoán đây là phim tài liệu Việt "hot” nhất năm 2026. Nhạc sĩ Xinh Xô thì bày tỏ: "Vinh dự được viết nhạc cho phim tài liệu rất hay này”.

Cuốn phim gần gũi, ngọt ngào, dịu dàng

Đó là cách ông Tommaso Priante, người sáng lập công ty Luminalia, Ý - đơn vị phân phối quốc tế của Baby Jackfruit Baby Guava, mô tả tác phẩm này. Ngoài là đạo diễn, Nông Nhật Quang đồng thời là một trong các nhân vật. Tựa đề tiếng Anh được đặt theo biệt danh Mít và Ổi của chị gái và cháu của Quang.

Câu chuyện tập trung vào ba mẹ con. Mỗi lần từ Hà Nội về quê là một lần “cô bóng lộn” Nhật Quang biến hình thành người con đoan chính. Ở Lào Cai, chỉ có chị Mai ở “phe” Quang. Khổ cho mẹ yêu Kim Cúc của cả hai. Ước gì hai đứa bớt khác người, mẹ nhiều lần khấn các cụ như thế. Rồi bất thình lình, chị Mai có bầu. Quang bắt đầu làm bộ phim này, vừa ghi lại hành trình chị Mai học làm mẹ, vừa đưa ba mẹ con du hành thời gian qua những bức ảnh gia đình và nhật ký.

Giới thiệu về Baby Jackfruit Baby Guava trên trang chủ, LHP Visions du Réel nhận định: “Với bộ phim dài đầu tay, Nông Nhật Quang đã tạo ra chiếc hộp thời gian, hàn gắn những rạn nứt để chuẩn bị cho chương mới của tình mẫu tử, nơi chất chứa hy vọng rằng sự đón nhận sẽ lên ngôi”.

Giám tuyển Gugi Gumilang của LHP Hot Docs thì bình luận: “Không khí phim mang lại cảm giác dịu dàng che chở, khắc họa một mái ấm nơi sự yếu đuối được đáp lại bằng tinh thần kiên cường. Hành trình này cho thấy sự chữa lành nằm ở sự đón nhận lẫn nhau, thể hiện cách tình yêu ôm lấy cả những thực tế phi truyền thống nhất”.

Ý tưởng phim đến với Nông Nhật Quang khi bé Ổi bước vào cuộc sống của gia đình. Quang nhận ra đứa cháu này sẽ kế thừa anh để trở thành em bé của cả nhà. Lớn lên cùng sự rạn nứt và nỗi băn khoăn về mối quan hệ ruột thịt, Quang không muốn cháu phải trải qua những điều giống mình. Với tác giả, ngôn từ tốt nhất để diễn đạt được điều đó là ngôn ngữ điện ảnh.

Không nhiều người làm phim sẵn sàng chia sẻ chuyện riêng tư của gia đình lên màn ảnh, bản thân là một phần của bộ phim càng không dễ dàng. Nông Nhật Quang thú nhận: “Mình ghét lên hình, ghét nghe giọng mình. Rất là ớn!”. Mới đầu, Quang đơn thuần muốn ghi lại hành trình học làm mẹ của chị gái. Nhưng rồi, chuyện riêng của anh dần xuất hiện và trở thành một phần của phim. Những điều bất chợt xảy đến đầy thú vị, thôi thúc anh tiếp tục ghi chép một cách chân thực.

Đạo diễn Gen Z bày tỏ: “Mình không thể ra vẻ khách quan khi mãi mãi nhìn về gia đình mình từ góc độ chủ quan của một người con, người em, người cậu. Mình chọn lăng kính bản thân là điểm nhìn kể chuyện cho khán giả. Sự chủ quan của mình sẽ là một phần để khán giả tiếp nhận vấn đề, tùy theo cách họ quan sát cả mình lẫn câu chuyện”.

7 năm cho tác phẩm đầu đời

Nông Nhật Quang sinh năm 1997, quê Lào Cai, người dân tộc Tày. Sau hai năm học tại trường Đại học Ngoại thương, anh xin bảo lưu việc học để rẽ hướng sang điện ảnh. Bước ra từ các khóa học phim ngắn hạn tại Hà Nội, anh không ngừng mở rộng tư duy điện ảnh và trau dồi kỹ thuật làm phim bằng các sản phẩm cá nhân, cũng như nhiều dự án kết hợp với các tổ chức văn hóa. Đến nay, Quang đã tích lũy 6 phim tài liệu ngắn.

Baby Jackfruit Baby Guava bấm máy từ tháng 4 năm 2019 và mới kết thúc phần ghi hình tháng 2 năm nay. Việc hậu kỳ diễn ra song song với quay phim trong gần hai năm cuối. 7 năm không ít gian nan, nhưng Quang cho rằng bằng ấy thời gian là chuyện bình thường đối với phim tài liệu. Cũng nhờ vậy, anh có dịp cộng tác với các cộng sự tài năng, học hỏi từ nhiều người đi trước trong nghề và đón nhận sự hỗ trợ của các chương trình điện ảnh trên thế giới.

Đội ngũ làm phim trẻ mong tìm được điểm đến chất lượng để bắt đầu đời sống cho đứa con tinh thần của mình. Nông Nhật Quang nói vui:

Gửi phim đi LHP không khác gì thi đại học. Cả thế giới đều muốn đến liên hoan phim danh giá. Nếu trượt ‘nguyện vọng một’ thì mình đi tiếp nguyện vọng sau. Rất may, Vision du Reel và Hot Docs đều trong danh sách nguyện vọng một của đoàn phim. Được chọn tranh giải nghĩa là phim đủ tốt để sánh vai các phim quốc tế. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những hy sinh cả đoàn dành cho phim. Có giải hay không không quan trọng, bởi đây là đích đến rồi. Phim giờ là của khán giả.