Trong ký ức của nhiều người con Việt Nam, có lẽ Tết không chỉ bắt đầu từ sự tấp nập của những khu chợ truyền thống, sự hối hả của những người lao động cố làm nốt cho xong việc để trở về đoàn viên cùng gia đình. Tết có thể đến sớm hơn thế, thầm lặng hơn thế, từ khoảnh khắc ở một góc đường quen thuộc bỗng xuất hiện điểm hoa Tết tự phát, nơi vài chậu cúc, vạn thọ, mào gà đủ sắc xanh, đỏ, vàng được xếp ngay ngắn bên vỉa hè.

Từ sau ngày 23 tháng Chạp, khắp các con phố bắt đầu lác đác xuất hiện những điểm bán hoa Tết tự phát, nhỏ bé, tạm bợ, không tên gọi, không bảng hiệu. Những điểm hoa không ồn ào, không rực rỡ nhưng lại mang theo tín hiệu rõ ràng nhất rằng Tết đang đến rất gần.

Những sạp hoa ‘không bảng hiệu’

Chỉ cần vài chậu hoa, một chiếc ghế bố xếp gọn, một tấm bạt căng tạm bằng dây kẽm, dây nilon hay vài miếng xốp nhỏ làm kệ, thế là một sạp hoa Tết đã thành hình. Những ngày cận Tết, các sạp hoa nhỏ hiện diện ở đủ mọi nơi, từ góc đường, ngã tư, bãi đất trống, trước hiên nhà dân hay dưới những gốc cây lớn.

Năm nào cũng vậy, những điểm hoa Tết tự phát ấy quanh quẩn với cúc, vạn thọ, mào gà, thược dược, mai, tắc. Toàn những loài hoa bình dân, quen thuộc với mâm cúng và không gian gia đình người Việt mỗi dịp Tết đến xuân về. Không phải hoa lạ, hoa đắt tiền nhưng chỉ cần nhìn thấy chúng xuất hiện bên lề đường, người ta đã cảm nhận được sự nôn nao, háo hức rất riêng.

Những điểm hoa ấy chỉ tồn tại vài ngày cận Tết rồi biến mất không dấu vết. Dẫu vậy, sự hiện diện chóng vánh, thầm lặng ấy lại góp phần không nhỏ làm nên không khí Tết. Khi những sạp hoa nhỏ không còn, cảm giác háo hức chờ Tết dường như cũng theo đó mà lắng xuống.

Những người mang hoa đến phố

Đằng sau những sạp hoa nhỏ là muôn phận người: có khi là nhà vườn trồng hoa chuyên phục vụ Tết, mang theo cả mùa vụ của mình, có khi là những người mua hoa từ các vùng lân cận rồi chở lên thành phố bán, cũng có khi là những gia đình mang hoa nhà trồng ra bán thêm dịp cuối năm. Có người bán vì mưu sinh, có người bán để “vui”, để hòa vào sự rộn ràng những ngày cận Tết.

Lặn lội từ miền Tây lên Sài Gòn và chỉ ở lại vài ngày, tôi mong mang hoa đến nhà mọi người, tô thêm sắc màu cho gia đình họ trong những ngày đầu năm mới, một tiểu thương cười hiền chia sẻ.

Chính trong những chuyến đi ngắn ngủi ấy, cả gia đình họ cùng sống trọn những ngày Tết rất riêng bên lề phố thị.

Không có hàng quán che chắn, không có bảo vệ trông coi, những “tiểu thương” bán hoa tự phát càng thêm vất vả. Từ sáng sớm đến tối mịt, họ phải ngồi trông hoa, sống trong cảnh “màn trời chiếu đất”, không giường êm, chăn ấm, chỉ có chiếc ghế xếp, ghế bố hay một góc lều nhỏ làm nơi ngả lưng. Thế nhưng, giữa những bữa cơm ăn vội giữa đường, tiếng cười nói vẫn rôm rả.

Trong nhịp mưu sinh ấy, có những gia đình lên thành phố bán hoa cùng cả gia đình, vợ chồng, con cái. Ta có thể dễ dàng nghe thấy tiếng cười đùa của những đứa trẻ theo chân cha mẹ lên phố phụ bán hoa Tết. Sự vất vả của người bán hoa tự phát còn đến từ thời tiết, ban ngày chịu nắng gắt, đêm xuống lại chống chọi sương gió, thậm chí cả những cơn mưa trái mùa.

“Hôm mới dọn hàng ra thì trời mưa tầm tã. Chúng tôi vội căng bạt che hoa. Với chúng tôi, người ướt cũng được, chứ hoa thì không”, một người bán nhớ lại.

Dẫu vậy, không chào mời ồn ào, không cưỡng cầu, những người bán hoa tự phát vẫn kiên nhẫn giới thiệu, lựa chọn cho khách những chậu hoa vừa ý nhất. Bán nhanh hay chậm, họ vẫn ngồi đó, chờ Tết đi qua từng giờ.

Khi Tết được mang về từ những lựa chọn nhỏ

Người ghé mua hoa thường là những người tan ca muộn, những người cố làm nốt công việc cuối năm để kịp trở về đoàn viên cùng gia đình, những người ở xa chợ hoa lớn, hoặc đơn giản là những ai chỉ cần một chậu hoa nhỏ để “có Tết trong nhà”. Có khi, họ mua hoa không hẳn vì cần mà vì thương cái công người trồng, chăm bón và chở hoa từ nhà vườn lên thành phố.

“Giá không cao, người bán cũng không nói thách. Mua một chậu hoa là mua luôn công sức họ chăm sóc suốt mấy tháng trời”, một khách hàng chia sẻ.

Dưới ánh đèn đường lập lờ hay dưới những bóng đèn dây tóc nhỏ xíu, tiếng trò chuyện khe khẽ, ánh mắt và bàn tay chọn hoa chậm rãi. Không khí giản dị ấy khiến người ta dễ dàng mang về một chậu, một cặp, hay vài cặp hoa để chưng Tết, để Tết theo đó mà lặng lẽ bước vào nhà họ theo cách nhẹ nhàng nhất.

Đặt cạnh những chợ hoa, những điểm bán hoa Tết lớn đông đúc, rực rỡ ánh đèn, nhộn nhịp người mua người bán, những điểm bán hoa Tết tự phát lặng lẽ hơn nhiều. Ít ánh sáng, ít âm thanh nhưng lại gần gũi, chậm rãi và rất đời. Những sạp hoa nhỏ và cả những điểm bán hoa lớn không cạnh tranh, không đối lập, mà bổ sung cho nhau, cùng làm nên bức tranh Tết nhiều lớp của đô thị Việt Nam, nơi Tết vừa rộn ràng nhưng cũng vừa trầm lắng.

Trong bối cảnh đô thị ngày càng được quy hoạch chặt chẽ, các hoạt động mua bán của thành phố ngày một ổn định và nề nếp hơn, những điểm bán hoa Tết tự phát hiện diện như một khoảng “thở” hiếm hoi của đời sống thành phố. Không cần gian hàng chuẩn chỉnh, không cần ánh đèn rực rỡ hay bảng hiệu bắt mắt, những điểm bán hoa nhỏ ấy tồn tại bằng sự linh hoạt và nhu cầu rất thật của cả người bán lẫn người mua. Đó là nơi người lao động tìm thấy một lựa chọn vừa tầm túi tiền, nơi những gia đình ở xa chợ hoa lớn vẫn có thể mang về nhà một chút sắc xuân, và cũng là nơi người trồng hoa có cơ hội trực tiếp trao gửi thành quả lao động của mình. Chính sự tự phát, không sắp đặt ấy lại giữ cho Tết một dáng vẻ gần gũi, đời thường, thứ không khí dễ bị đánh mất giữa nhịp sống đô thị ngày một hối hả.

Khi Tết chỉ là một chậu hoa nhỏ

Những điểm bán hoa Tết tự phát âm thầm giữ lại hình ảnh Tết bình dân, giản dị - một nếp Tết đã gắn bó với nhiều thế hệ. Họ là cầu nối giữa người trồng hoa và nhịp sống đô thị, giữa làng quê và thành phố. Tết không chỉ được tính bằng những món đồ mua sắm mà bằng cảm giác hiện diện. Đôi khi, chỉ một, hai chậu hoa nhỏ cũng đủ để Tết an yên ở lại trong một căn nhà.

Chiều tối 29, 30 Tết, khi phố xá vội vã thu mình lại để nhường chỗ cho khoảnh khắc sum vầy, khi nhiều gia đình đã kịp khép cửa để chuẩn bị mâm cơm tất niên, ở một vài góc phố, những sạp hoa tự phát vẫn sáng đèn. Những chậu hoa bán chậm được xếp lại ngay ngắn lên xe, buộc dây cẩn thận. Những chậu hoa ấy không bị bỏ lại mà được chở về quê, chờ một dịp sử dụng khác, chờ một mùa Tết khác, như chính nhịp mưu sinh âm thầm của người trồng hoa.

Họ rời đi để lại những vỉa hè trống trơn như chưa từng có hoa, chưa từng có Tết. Họ rời đi, mang theo sự tất bật, háo hức của những ngày cuối năm, mang theo cả một khoảng không khí rất riêng của đô thị.

Sáng mùng Một, phố xá sạch sẽ, ngăn nắp như chưa từng có những ngày cuối năm rực sắc hoa bên lề đường. Thế nhưng Tết đã kịp đi qua nơi ấy và vương lại trong vài chậu cúc trước hiên nhà, trong mùi đất còn vương trên tay người trồng hoa, trong ký ức của những ai từng dừng lại chọn một chậu hoa nhỏ giữa chiều muộn.

Tết không cần bắt đầu ồn ào cũng chẳng cần rực rỡ để được nhớ. Đôi khi, Tết đến rất sớm, rất khẽ, thông qua một sạp hoa không tên bên vỉa hè, rồi lặng lẽ ở lại rất lâu trong lòng người.

Ảnh: Phóng viên Marie Claire Vietnam