Theo Lý thuyết gắn kết (Attachment Theory) do John Bowlby (1969) phát triển, con người có 4 xu hướng gắn kết chính. Đây là những khuôn mẫu hành vi hình thành trong các mối hệ xã hội thân mật. Trong đó, gắn bó lo âu và gắn bó né tránh là hai kiểu phổ biến và cũng dễ va chạm nhất. Đáng chú ý, hai kiểu gắn bó này thường xuyên bị cuốn vào cùng một mối quan hệ, đặc biệt là trong tình yêu.

Gắn bó lo âu - Khi cảm giác thiếu an toàn được gọi tên

Gắn bó lo âu là kiểu gắn kết đặc trưng bởi sự lo lắng và bất an dai dẳng trong các mối quan hệ. Những người thuộc nhóm này đặc biệt nhạy cảm với dấu hiệu bị từ chối hoặc bỏ rơi. Họ khao khát sự gần gũi, thường xuyên tìm kiếm sự trấn an và xác nhận tình cảm từ đối phương.

Gắn bó lo âu có thể được hình thành từ quá khứ thiếu thốn tình yêu thương, có thể là tuổi thơ không nhận đủ quan tâm từ gia đình hoặc sang chấn tâm lý từ việc bị bỏ rơi trong các mối quan hệ đổ vỡ.

Đặc điểm của người gắn bó lo âu:

- Dễ thấy thiếu an toàn, căng thẳng khi cảm nhận khoảng cách trong mối quan hệ.

- Diễn giải hành vi đối phương theo hướng tiêu cực, cho rằng họ đang lừa dối mình.

- Có nhu cầu cao về sự gắn bó và cam kết rõ ràng.

- Có xu hướng kiểm soát quá mức để giảm bớt cảm giác bất an.

- Dễ bị tổn thương và thường xuyên cần được quan tâm, trấn an.

- Hoài nghi giá trị bản thân, nghĩ rằng mình không xứng đáng và cố gắng chiều lòng đối phương.

Gắn bó né tránh - Càng bị níu giữ, càng muốn rời đi

Người gắn bó né tránh thường có cá tính độc lập và lý trí. Họ đánh đồng ràng buộc về cảm xúc là mất đi tự do cá nhân. Vì thế, họ không thoải mái với việc quá dựa dẫm hay thân mật, thường giữ khoảng cách và có xu hướng rút lui khi mối quan hệ trở nên sâu sắc.

Gắn bó né tránh hình thành từ việc lớn lên trong môi trường phải tự mình xử lý cảm xúc, việc dựa dẫm vào ai đó từng mang lại sự tổn thương và thất vọng. Dần dần, họ học được cách chỉ an toàn nếu tin vào bản thân. Vì vậy, khi mối quan hệ trở nên gắn bó hơn, họ bắt đầu căng thẳng và tránh né.

Đặc điểm của người gắn bó tránh né:

- Khó tin tưởng người khác.

- Ít chia sẻ suy nghĩ và cảm xúc riêng tư.

- Có xu hướng kìm nén hoặc giảm nhẹ cảm xúc.

- Ưu tiên tự mình xử lý các vấn đề cảm xúc.

- Đề cao tính độc lập, không thoải mái với sự phụ thuộc 2 chiều.

Hai kiểu gắn bó đối lập nhưng luôn tìm đến với nhau

Vì trái ngược, mối quan hệ giữa người gắn bó lo âu và né tránh dễ rơi vào trạng thái “Kéo - Đẩy”. Người lo âu càng mưu cầu gắn bó để tìm cảm giác an toàn, người né tránh càng cảm thấy áp lực và muốn có không gian riêng. Chính sự trốn - tìm này khiến mối quan hệ trở nên căng thẳng và mệt mỏi.

Dù vậy, hai kiểu gắn bó này thường hấp dẫn nhau. Chính vì họ nhìn thấy ở đối phương những phẩm chất mà mình không có. Ngoài ra, sự cuốn hút cũng xuất phát từ mong muốn bù đắp tổn thương từ quá khứ. Người gắn bó lo âu cảm thấy người gắn bó né tránh là thử thách cần vượt qua để có được sự kết nối hằng ao ước. Trong khi với người người gắn bó né tránh, sự theo đuổi của người gắn bó lo âu vô thức đáp ứng nhu cầu cảm xúc từ thời thơ ấu của họ.

Mối quan hệ giữa người gắn bó lo âu và né tránh có thể ngột ngạt và bất ổn. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa họ không thể gắn bó lâu dài. Khi nhận thức được kiểu gắn bó của mình, cặp đôi có thể học cách thẳng thắn chia sẻ, tôn trọng nhu cầu cá nhân hoặc tìm đến sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý. Thêm sự kiên trì và nỗ lực hướng tới gắn bó an toàn - kiểu gắn bó xây dựng trên sự tin tưởng, các cặp đôi sẽ cùng nhau có một tình yêu lành mạnh và vững bền.