Trong bộ phim Rental Family (2025), Brendan Fraser vào vai một diễn viên người Mỹ làm việc cho một công ty chuyên “cho thuê người thân” tại Nhật Bản. Công việc của anh là trở thành bất kỳ ai khách hàng cần. Đó là có thể là một người cha, một chú rể hay một người bạn đồng hành, tất cả đều được thuê theo giờ.

Tuy nhiên, tác phẩm điện ảnh hợp tác Mỹ - Nhật này gây chú ý bởi nó không hoàn toàn là sản phẩm của trí tưởng tượng. Nó được lấy cảm hứng từ một ngành dịch vụ có thật tại Nhật Bản, nơi con người có thể thuê cha mẹ, bạn bè hay người thân trong nhiều hoàn cảnh khác nhau.

Không chỉ ở Nhật Bản, các mô hình tương tự cũng xuất hiện tại Trung Quốc, Mỹ và một số nước châu Âu. Sự lan rộng của thị trường này cũng đặt ra câu hỏi vì sao ngày càng nhiều người sẵn sàng trả tiền để có những mối quan hệ vốn tưởng chỉ có thể hình thành một cách tự nhiên.

Một thị trường đang lớn dần

Nhật Bản được xem là nơi “ngành công nghiệp người thân cho thuê” phát triển rõ nét nhất. Theo một số nguồn tin, một trong những doanh nghiệp tiên phong của lĩnh vực này là Japan Efficiency Corporation, được thành lập vào đầu những năm 1990. Ban đầu, công ty cung cấp người đại diện hoặc người đồng hành trong các tình huống xã hội như gặp đối tác, tham dự sự kiện hay xuất hiện thay khách hàng khi cần. Từ nhu cầu mang tính công việc ấy, thị trường dần mở rộng sang các vai trò cá nhân hơn như cha mẹ, bạn bè, người yêu hay thành viên gia đình.

Theo tổng hợp của báo Mainichi, tính đến năm 2025, Nhật Bản có hơn 420 công ty cung cấp các dịch vụ “cho thuê người thân”, tạo ra doanh thu ước tính khoảng 215 triệu USD mỗi năm. Khách hàng có thể thuê người đóng vai cha mẹ, con cái, người yêu, đồng nghiệp hay khách mời trong đám cưới với mức giá phổ biến từ 100 - 300 USD mỗi buổi, tùy “vai diễn” và yêu cầu.

Một dịch vụ gần đây thu hút nhiều sự chú ý là OK Obaachan (OK Grandma) của Client Partners. Mô hình này kết nối khách hàng với khoảng 100 phụ nữ từ 60 đến 94 tuổi. Với mức phí khoảng 3.300 yên (hơn 20 USD) mỗi giờ, họ có thể cùng khách nấu ăn, trò chuyện, chăm sóc trẻ hoặc đơn giản là lắng nghe và đưa ra lời khuyên như một người bà trong gia đình.

Trên thực tế, “thuê gia đình” chỉ là một phần của thị trường này. Nhiều khách hàng tìm đến các loại hình để thuê khách mời dự đám cưới, bạn đồng hành đi ăn tối hoặc du lịch, người ngồi nghe tâm sự, đồng nghiệp giả trong các buổi gặp gỡ hay thậm chí người đại diện xin nghỉ việc thay. Nói cách khác, điều các công ty cung cấp không chỉ là một con người mà là những “vai diễn” xã hội phù hợp với từng hoàn cảnh.

Mô hình này sau đó cũng xuất hiện tại nhiều quốc gia khác dưới các hình thức khác nhau. Tại Trung Quốc, dịch vụ thuê người yêu về ra mắt gia đình thường tăng mạnh vào dịp Tết Nguyên đán. Trong khi đó, ở Mỹ, các nền tảng như RentAFriend cho phép người dùng thuê một người đồng hành để ăn tối, tham dự sự kiện hoặc trò chuyện. Dù khác nhau về hình thức, các mô hình này đều đáp ứng những nhu cầu mà trước đây gia đình hoặc cộng đồng thường đảm nhiệm.

Ông Yuichi Ishii, người sáng lập Family Romance, công ty sở hữu mạng lưới hơn 800 diễn viên, cung cấp hàng trăm “vai diễn” khác nhau, từ cha mẹ, người yêu, bạn bè đến khách mời trong đám cưới hay người đưa tiễn tại tang lễ, từng nói: “Cho đến khi ngày ấy đến, chúng tôi sẽ tiếp tục lấp đầy khoảng trống của xã hội”.

Đọc thêm: Guilt-tripping: Mỗi gia đình đều có những bức tường vô hình

Vì sao người ta thuê người thân?

Không phải ai thuê người thân cũng vì cô đơn. Phía sau mỗi hợp đồng thường là một câu chuyện rất khác nhau nhưng có thể quy về ba lý do phổ biến.

Trước hết là sự thiếu vắng một vai trò trong cuộc sống. Khách hàng tìm đến các dịch vụ này với đủ loại nhu cầu như thuê một người cùng ăn tối, đi xem hòa nhạc, đóng vai bạn trai hoặc bạn gái, thậm chí là “người yêu thử” để tập hẹn hò trước khi bước vào một mối quan hệ thật. Cũng có những người thuê một người cha xuất hiện trong lễ tốt nghiệp của con hay một người bà cùng ăn bữa cơm tối. Thứ họ tìm kiếm không hẳn là một mối quan hệ lâu dài mà là cảm giác có một người ở bên trong đúng hoàn cảnh mình cần.

Lý do thứ hai là áp lực từ xã hội và gia đình. Tại Trung Quốc và Nhật Bản, mô hình thuê người yêu thường tăng mạnh vào các dịp lễ, Tết khi nhiều người trẻ liên tục bị hỏi chuyện kết hôn. Riêng tại Nhật Bản, các chuyên gia còn cho rằng nhu cầu này gắn với văn hóa giữ gìn thể diện (mentsu), khiến không ít người ngại để lộ việc mình cô đơn, đổ vỡ hôn nhân hay thiếu vắng người thân trong những dịp quan trọng. Theo nhiều công ty cung cấp dịch vụ, không ít khách hàng tìm đến họ để vượt qua các tình huống khó xử như cha mẹ ly hôn, gia đình rạn nứt hoặc không có người thân tham dự một sự kiện quan trọng.

Cuối cùng là sự thay đổi trong cách con người sống và kết nối. Gia đình ngày càng nhỏ hơn, nhiều người sống một mình hoặc rời quê hương để học tập và làm việc. Việc chuyển nhà, chuyển việc liên tục cũng khiến các mối quan hệ khó bền chặt như trước. Khi những mạng lưới từng mang lại sự đồng hành dần thu hẹp, thị trường bắt đầu cung cấp các vai trò mà gia đình hay cộng đồng từng đảm nhiệm.

Có lẽ vì vậy, điều nhiều người tìm đến không phải là một người cha, một người bạn hay một người bà cụ thể. Họ đang tìm kiếm sự hiện diện của những vai trò ấy trong đúng khoảnh khắc mình cần nhất.

Một dịch vụ vẫn gây nhiều tranh cãi

Việc thuê người thân vẫn là chủ đề gây nhiều ý kiến trái chiều. Nhiều người cho rằng khi sự đồng hành có thể mua bằng tiền, tình cảm cũng dần bị nhìn như một loại dịch vụ. Một số nhà nghiên cứu cũng lo ngại điều này có thể tạo ra một dạng bất bình đẳng mới, khi những người có điều kiện tài chính dễ tiếp cận các hình thức hỗ trợ cảm xúc hơn còn những người cô đơn nhưng không đủ khả năng chi trả lại càng khó tìm được sự sẻ chia.

Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến cho rằng việc thuê người thân không đồng nghĩa với việc mọi cảm xúc trong mối quan hệ ấy đều là giả. Khi người thuê và người được thuê đều hiểu rõ vai trò của mình, một cuộc trò chuyện, một lời hỏi han hay vài giờ đồng hành vẫn có thể đem lại cảm giác được lắng nghe và sẻ chia.

Một số nhà xã hội học cho rằng sự xuất hiện của các dịch vụ này phản ánh những thay đổi trong cách con người xây dựng các mối quan hệ ngày nay. Khi gia đình và cộng đồng truyền thống dần khó đáp ứng mọi nhu cầu gắn kết, thị trường bắt đầu cung cấp những hình thức đồng hành mới.

Trong Rental Family, có một khoảnh khắc nhân vật Phillip thừa nhận: “I'm just an actor. I don't know how to help people”. (“Tôi chỉ là một diễn viên. Tôi không biết phải giúp mọi người như thế nào”.)

Chính câu nói ấy hé lộ nghịch lý của dịch vụ này. Khách hàng tìm đến không phải vì họ cần một màn trình diễn hoàn hảo. Thứ họ mong muốn chỉ đơn giản là cảm giác có một người hiện diện vào đúng thời điểm mình cần nhất.

Câu hỏi lớn hơn nằm ở việc vì sao ngày càng nhiều người phải tìm kiếm những vai trò từng được gia đình và cộng đồng đảm nhiệm thông qua một dịch vụ trên thị trường.