Thông qua số phận một phụ nữ tìm cách bảo vệ chính mình, Woman Unknown khai thác một lát cắt ít được nhắc đến của lịch sử hậu chiến. Bộ phim của đạo diễn người Đan Mạch May el-Toukhy ghi điểm nhờ lối kể chuyện tiết chế nhưng ám ảnh. Màn trình diễn của Mathilde Arcel trong vai chính cũng là điểm nhấn, góp phần tạo nên sức nặng tâm lý cho câu chuyện về quá khứ, sự phán xét và bản năng sinh tồn.

Chiến tranh khép lại, quá khứ vẫn còn

Woman Unknown lấy bối cảnh Đan Mạch vào mùa hè năm 1945, ngay sau khi Thế chiến II kết thúc. Phim xoay quanh Marie (Mathilde Arcel), một cô hầu gái kiêm bảo mẫu trẻ đang làm việc cho doanh nhân giàu có Christian (Carsten Bjørnlund). Họ sắp sửa cưới nhau, hứa hẹn mở ra một chương mới trong cuộc đời Marie, đưa cô đến với một tương lai tốt đẹp hơn.

Nhưng ít ai biết rằng Marie đang che giấu một bí mật từ những năm chiến tranh: Cô từng có quan hệ tình cảm với một người lính Đức.

Khi Đan Mạch bước vào thời kỳ hậu chiến, những phụ nữ từng bị xem là có quan hệ với binh lính Đức chiếm đóng phải đối mặt với sự khinh miệt và những hình thức trừng phạt công khai. Họ bị gọi là “kẻ cộng tác nằm ngang” và có thể trở thành mục tiêu của những màn làm nhục tập thể, từ cạo đầu đến tẩy chay khỏi cộng đồng.

Sự thật phũ phàng ấy khiến giấc mơ về hạnh phúc mới của Marie đứng trước nguy cơ sụp đổ. Quá khứ trở thành cái bóng bám đuổi, đặt nhân vật vào thế lưỡng nan, phải giằng co giữa những lựa chọn không thể lường trước.

Lấy bối cảnh hậu chiến nhưng Woman Unknown không kể về chiến tranh theo nghĩa thông thường. Trái lại, bộ phim tập trung vào những gì xảy ra sau khi tiếng súng ngừng lại. Trong bầu không khí hỗn loạn của Copenhagen năm 1945, xã hội vẫn phải đối diện với những tổn thương và sự phẫn nộ tích tụ từ những năm chiếm đóng. Khi cuộc chiến khép lại, quá khứ của Marie vẫn không ngủ yên mà trở thành mối đe dọa với tương lai cô đang cố gắng xây dựng.

Nữ quyền trở thành ngôn ngữ điện ảnh

Trong danh sách các phim tranh giải tại Venice năm nay, Woman Unknown đặc biệt vì nó là bộ phim duy nhất do một nữ đạo diễn chỉ đạo. Thế nên, không quá khó hiểu khi tác phẩm đậm đặc tính nữ, từ cách đặt vấn đề, dịch chuyển góc máy cho đến cách mổ xẻ những tổn thương rất riêng của phụ nữ.

Ngay từ nhan đề, đạo diễn đã muốn xóa nhòa danh tính của nhân vật. Marie chỉ là đại diện cho những phụ nữ từng bị lịch sử bỏ quên, bị phán xét và buộc phải im lặng để tồn tại.

El-Toukhy đặc biệt quan tâm đến cách xã hội đối xử với những phụ nữ bị xem là đã lựa chọn sai. Những người từng có quan hệ với binh lính Đức bị biến thành đối tượng của sự nhục mạ và trừng phạt, bất kể phía sau những mối quan hệ ấy là tình yêu, lựa chọn cá nhân hay nhu cầu sinh tồn. Qua đó, bộ phim đặt câu hỏi về quyền được lựa chọn và cái giá mà phụ nữ phải trả khi những lựa chọn ấy không phù hợp với chuẩn mực xã hội.

Cái hay là May el-Toukhy không vội vàng phán xét lựa chọn của Marie. Bà chọn cách kể kiềm chế, đặt nhân vật vào một vùng xám đạo đức, nơi ranh giới giữa tình yêu, sự lựa chọn và bản năng sinh tồn trở nên khó phân định. Khán giả trở thành người quan sát và quyết định đồng cảm hoặc thờ ơ với số phận của cô.

Đạo diễn cũng không cố gắng biến Woman Unknown thành một tuyên ngôn nữ quyền trực diện. Bạo lực vì thế, không chỉ nằm ở những hành động công khai, mà còn hiện diện trong ánh nhìn, sự giám sát và những chuẩn mực buộc người phụ nữ phải liên tục tự kiểm soát mình.

Diễn xuất ám ảnh của Mathilde Arcel

Bên cạnh phong cách kể chuyện, diễn xuất của Mathilde Arcel là điểm tựa của Woman Unknown. Phần lớn nhà phê bình đánh giá cô xứng đáng giành giải Coppa Volpi cho Nữ diễn viên xuất sắc. Hóa thân vai chính Marie, cô không cần đến những màn độc thoại kịch tính để tạo sức nặng cho nhân vật. Phần lớn cảm xúc được truyền tải qua ánh mắt, nét mặt và những cử chỉ rất nhỏ, từ đó lột tả cảm xúc kìm nén của một người phụ nữ luôn sống trong trạng thái dè chừng.

Arcel biến sự im lặng của Marie thành một dạng căng thẳng thường trực. Đạo diễn May el-Toukhy khuếch đại cảm giác ấy bằng cách để máy quay liên tục bám sát nhân vật, khiến khán giả gần như bị kéo vào cùng không gian tâm lý với cô. Tất cả tạo nên câu chuyện đáng suy ngẫm trong suốt thời lượng 124 phút.

Một lợi thế nữa của Woman Unknown là phim được chiếu trong một kỳ Venice đặc biệt quan tâm đến vị trí của các đạo diễn nữ. Chủ tịch ban giám khảo Maggie Gyllenhaal, vốn cũng là một diễn viên chuyển hướng đạo diễn, đã từng thẳng thắn đặt câu hỏi về sự bất bình đẳng của mùa liên hoan, khi chỉ có 2 nữ đạo diễn tranh giải chính.

Khi trao Sư tử Vàng cho May el-Toukhy, Gyllenhaal mô tả bộ phim “như một tia laser”, nhấn mạnh chất lượng đã giúp bộ phim vượt mặt các đối thủ khác chứ không phải giới tính đạo diễn. Sau đó, el-Toukhy cũng gửi lời cảm ơn Gyllenhaal vì đã lên tiếng về bất bình đẳng trong ngành điện ảnh. Bà cũng chia sẻ những khó khăn về tài chính và cảm xúc khi thực hiện bộ phim, đồng thời nhấn mạnh mong muốn đưa những người phụ nữ vô danh trong lịch sử trở lại với sự hiện diện của họ.

Dẫu sao, chiến thắng của May el-Toukhy và Woman Unknown tại LHP Venice lần thứ 83 một lần nữa cho thấy những câu chuyện về phụ nữ vẫn rất quan trọng, dù cũ hay mới. Chúng có thể tạo dấu ấn mạnh mẽ, chạm đến khán giả đương đại nếu được kể bằng góc nhìn riêng và ngôn ngữ điện ảnh thuyết phục.