Trong đó, Iran, Trung Quốc, Đài Loan, Nhật Bản là những quốc gia tiếp tục ghi dấu ấn mạnh mẽ, trong khi điện ảnh Indonesia bất ngờ vươn lên về cả chất lượng và số lượng. Với kỳ tổ chức đầu tiên của thập niên hoạt động thứ 4 và vị thế “hạng A” mới,

BIFF không chỉ cho thấy dư địa phát triển, trở thành một trong những LHP quan trọng, mà còn giải quyết bài toán cân bằng giữa mới - cũ, nghệ thuật - chính trị, thị hiếu công chúng và sáng tạo cá nhân.

Iran duy trì phong độ, Indonesia cho thấy tiềm năng

Là một trong những nền điện ảnh lâu đời và được đánh giá là hàng đầu châu Á, sau thành công của It Was Just an Accident của Jafar Panahi tại LHP Cannes 2025, năm nay điện ảnh Iran tiếp tục ghi được ấn tượng mạnh mẽ khi chiến thắng “Busan Award = Best Film”. Theo đó vượt qua 13 “ứng cử viên” nặng ký đến từ khắp châu Á, phim Midday Meal của đạo diễn kỳ cựu Majid Majidi đã được vinh danh tại giải thưởng cao nhất. Với thành tích này, tác phẩm sẽ được đặc cách vào vòng sơ khảo hạng mục “Phim quốc tế xuất sắc nhất” tại Oscar năm sau, cũng như hoàn thành “bộ 7” tác phẩm ưu tiên khi chiến thắng các LHP, đứng cạnh Cành cọ vàng Fjord (Cristian Mungiu), Gấu vàng Yellow Letters (İlker Çatak), Sư tử vàng Woman Unknown (May el-Toukhy) cũng như Angh (Theja Rio) từ LHP Toronto và Shame and Money (Visar Morina), To Hold a Mountain (Biljana Tutorov, Petar Glomazić) từ LHP Sundance.

Về nội dung, bộ phim xoay quanh thầy giáo Solan (do Mohammad Rahimi đảm nhận) cố gắng đảo ngược quyết định đóng cửa trường học duy nhất tại một ngôi làng khô cằn ở phía đông nam Iran do mạnh thường quân lâu năm qua đời. Tuy vậy khó khăn chồng chất khó khăn khi anh hiểu rằng để trường tiếp tục hoạt động, không chỉ cần chi phí vận hành mà còn phải duy trì bữa ăn trưa miễn phí cho các học sinh. Với sự tận tâm, anh phải đứng trước tình thế lưỡng nan: sống đúng pháp luật đồng nghĩa với việc bỏ mặc học sinh, hay buôn lậu dầu mỏ, từ đó duy trì được nơi này. Không quá khó thấy bộ phim tiếp tục cho thấy tầm nhìn nhất quán và phong cách quen thuộc của nền điện ảnh này, khi từ bi kịch cá nhân, tác phẩm mở rộng sang những vấn đề xã hội, từ đó đánh động lương tri của cả cộng đồng.

Nhận xét khi trao giải cho tác phẩm này, ban giám khảo do đạo diễn Trương Nghệ Mưu làm trưởng ban cho biết hội đồng hoàn toàn nhất trí với quyết định này, đồng thời nói thêm đây là “tác phẩm lý tưởng” mà bản thân luôn muốn được xem. Ngoài ra có nhà phê bình cũng có ý kiến tương đồng, đánh giá cao việc phơi bày hiện thực trần trụi của Majid Majidi để biến câu chuyện thành một vấn đề mang tính toàn cầu mà không chỉ riêng của quốc gia nào. Trên sân khấu nhận giải, vị đạo diễn nổi tiếng với phim Children of Heaven (1997), The Color of Paradise (1999)... gọi đây là vinh dự lớn khi lần đầu đến Busan, và mong xung đột ở khu vực Trung Đông sẽ sớm khép lại.

Về thứ hai với “Giải thưởng Đặc biệt của Ban giám khảo” là Ibuku hợp tác Nhật - Indonesia của nhà làm phim kiêm biên kịch xứ vạn đảo Eddie Cahyono. Cũng như ý nghĩa trong tiếng bản địa của “Ibuku” là “mẹ”, bộ phim xoay quanh hành trình của một người mẹ đến thăm con gái tại một nhà tù ở Ả Rập Xê Út. Tác phẩm được đánh giá cao bởi những góc máy quay cận, tập trung vào các chuyển biến tâm lý tinh vi của nhân vật người mẹ (do Christine Hakim thủ vai) trong những hoạt động thường nhật. Với thành tích này, điện ảnh Indonesia cho thấy sự vươn lên mạnh mẽ, không phải với “hạng nhì”, mà năm nay còn có đến 2 tác phẩm xuất hiện trong hạng mục tranh giải chính thức.

Trung Quốc dẫn đầu giải thưởng cá nhân

Ở các giải thưởng cá nhân, năm nay BIFF đã trao cúp “Đạo diễn xuất sắc nhất” cho nữ đạo diễn Đài Loan Lee Yun Chan qua tác phẩm To Be Ordinary. Đây không phải lần đầu tiên cô đến Busan, nhưng gây dấu ấn khi là lần trở lại phía sau máy quay sau 16 năm. Về mặt đón nhận, tác phẩm được đánh giá cao khi dẫu xoay quanh một bi kịch thường thấy: một gia đình chịu nhiều biến động khi một thành viên bị ảnh hưởng bởi tai nạn giao thông; nhưng lại được kể một cách tinh tế, chậm rãi với các bước ngoặt cảm xúc không theo motif thường thấy.

Không chia hạng mục “Diễn xuất” theo giới tính như các LHP khác, nhưng năm nay giải thưởng “Diễn viên xuất sắc nhất” có đến 2 người chiến thắng, và đặc biệt là các tác phẩm mà họ tham gia cũng khá tương đồng. Theo đó không ngoài dự đoán, “đại hoa đán” Châu Tấn đã được xướng tên với màn thể hiện bậc thầy trong The First Taste of Loneliness của đạo diễn Trung Quốc Cố Hiểu Cương. Xoay quanh ba người phụ nữ thuộc ba thế hệ trong một gia đình, một phim đã tinh tế tái hiểu những cảm xúc phức tạp của họ. Trong vai Giang Nguyệt - người vừa là mẹ, vừa là con gái - Châu Tấn được đánh giá có một vai diễn gây xúc động, khi thể hiện xuất sắc những khía cạnh đè nén trước khi cảm xúc bùng nổ qua ánh mắt cũng như điệu bộ.

Nếu nữ minh tinh Trung Quốc là đại diện do khía cạnh gạo cội, thì giải thưởng cũng gọi tên một gương mặt trẻ: Himeno Kashun sinh năm 2010, góp mặt trong phim Satoko Always của đạo diễn Nhật Bản Shuichi Okita. Tác phẩm theo đó cũng xoay quanh ba người phụ nữ cùng tên Satoko, và quá trình tìm kiếm ý nghĩa cuộc đời của một thiếu nữ, một cô gái trẻ và một người phụ nữ trung niên. Himeno Kashun được đánh giá có màn thể hiện thuyết phục khi mang đến màu sắc tươi sáng, đầy năng lượng, được hỗ trợ ăn ý bởi hai “đàn chị” nổi tiếng là Hikari Ishida (Ái tình ảo mộng) và Kasumi Arimura (Tình ta đẹp tựa đóa hoa) trong hai vai còn lại.

Dù không như kỳ vọng sẽ nối dài thành tích chiến thắng giải thưởng cao nhất từ Gloaming in Luomu của Trương Luật vào năm ngoái, nhưng The First Taste of Loneliness cũng kịp trở thành dự án có nhiều chiến thắng nhất, một cho Châu Tấn với diễn xuất thượng thừa, một cho nhà thiết kế âm thanh Lý Đan Phong ở hạng mục “Cống hiến nghệ thuật” vì đã tạo dựng được sự cô độc đặc quánh bằng thính giác. Suốt những năm qua, nhà thiết kế âm thanh sinh năm 1979 được đánh giá là một trong những tên tuổi hàng đầu của mảng hậu kỳ trong nền điện ảnh Hoa Ngữ đương đại, nổi tiếng với khả năng kiến tạo không gian âm thanh mang tính thử nghiệm, giúp nâng tầm trải nghiệm thị giác và không khí đặc trưng trong các bộ phim art-house. Tên tuổi của ông gắn liền với các tác phẩm của Bi Gan - một trong những thành viên ban giám khảo năm nay như Resurrection (2025) có Thư Kỳ đóng chính, cũng như Long Day’s Journey Into Night (2018).

Câu hỏi về sự cân bằng

Với những chiến thắng đã được xướng tên, BIFF lần thứ 31 khẳng định thêm nữa tầm nhìn nhất quán: tìm ra những tiếng nói châu Á đậm đà bản sắc, giàu tính nghệ thuật và có giá trị xã hội. Trong đó việc tôn vinh Midday Meal đã cho thấy điều này, khi đây là một tác phẩm nhân văn lý tưởng, cân bằng được hai tiêu chí gồm nghệ thuật và chính trị. Cụ thể, khác với LHP Berlin hồi đầu năm hay LHP Venice vào tháng 9 vừa qua đã phải hủy bỏ sự kiện họp báo trước các lo ngại những câu hỏi về tình hình thế giới sẽ làm loãng đi sự quan tâm dành cho phim ảnh, thì năm nay ban tổ chức và ban giám khảo đã có một lựa chọn vừa vặn, phản ánh được sứ mệnh mạnh mẽ trong lần đầu tiên bước sang chương mới.

Tuy vậy những tranh cãi xoay quanh bộ phim The Assassin(s) trong quá trình LHP diễn ra cũng cho thấy việc cân bằng hai yếu tố nói trên chưa khi nào là dễ. Cụ thể dẫu đã được lên kế hoạch sẽ trình chiếu đầu tiên tại đây, thế nhưng tác phẩm đã phải rút lui vào phút chót do phản ứng của dư luận về tính chính xác lịch sử lẫn bê bối của đạo diễn và nhà sản xuất. Điều này kéo theo hai tài tử Lee Min Ho và Yoo Hae Jin đã phải vắng mặt tại lễ khai mạc, cùng lúc buổi trò chuyện đặc biệt “Actor’s House” có sự tham gia của nam diễn viên Pachinko cũng không thể diễn ra. Sau cuối, buổi ra mắt thảm đỏ của đoàn phim và chiếu phim cũng phải hủy bỏ. Dẫu thế khi ra rạp, tác phẩm vẫn càn quét phòng vé với hơn 3 triệu vé bán ra, đứng đầu nhiều bảng xếp hạng.

Không quá khó thấy sự đối lập giữa phản ứng thận trọng của ban tổ chức và cơn sốt phòng vé thương mại đã đặt ra bài toán hóc búa khác cho tương lai của BIFF, khi cũng phải cân bằng giữa thị hiếu đại chúng và không gian cho nghệ thuật hàn lâm, trong bối cảnh các bom tấn lẫn Hollywood không còn mặn mà với các “sân chơi” là LHP. Để từ đó, sự kiện thường niên này không chỉ là nơi phản chiếu bức tranh điện ảnh châu Á đương đại, mà còn là điểm tựa vững chắc để các tiếng nói bản địa có thể đối thoại một cách sòng phẳng với chính thế giới.