Là một trong ba LHP quốc tế lớn nhất thế giới bên cạnh Cannes và Venice, LHP Berlin từ lâu nổi tiếng với các tác phẩm nặng tính chính trị. Trong nhiều thập niên, đây là “kim chỉ nam” giúp phát hiện những tác phẩm đặc sắc cho làng điện ảnh. Năm ngoái, Rose Byrne với If I Had Legs I'd Kick You (tạm dịch: Cú đá vô hình) đã giành được giải Gấu bạc cho “Màn thể hiện xuất sắc nhất”, giúp cô có đề cử “Nữ chính xuất sắc nhất” tại giải Oscar sắp tới. Vì vậy mùa giải năm nay đã được quan tâm một cách đặc biệt, nơi các tác phẩm có màn tranh giải đầu tiên.

Tự do nghệ thuật đoạt giải Gấu vàng

Tuy chỉ trôi qua mới có 2 tháng, nhưng năm 2026 dường như báo hiệu cho sự vươn lên của điện ảnh Thổ Nhĩ Kỳ. Cụ thể, trong khi TV series Bảo tàng ngây thơ chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của nhà văn đoạt giải Nobel Văn chương Orhan Pamuk vừa mới lên sóng trên Netflix, thì 2 chiến thắng cao nhất tại LHP Berlin năm nay đều thuộc về 2 tác phẩm của điện ảnh nước này. Trong đó, giải Gấu vàng đã được trao cho Yellow Letters (tạm dịch: Những lá phiếu vàng) của đạo diễn Ilker Catak, trong khi nhận giải Gấu bạc là Emin Alper với Salvation (tạm dịch: Sự cứu rỗi).

Từng lọt vào vòng chung cuộc Oscar 2024 với phim The Teacher’s Lounge (tạm dịch: Phòng giáo viên) ở hạng mục “Phim quốc tế xuất sắc nhất”, đạo diễn gốc Thổ Nhĩ Kỳ Ilker Catak tiếp tục chứng minh tài năng bằng một tác phẩm vô cùng mạnh mẽ. Được lấy cảm hứng từ màu sắc của những tờ đơn nghỉ việc, Yellow Letters xoay quanh cặp vợ chồng nghệ sĩ Derya và Aziz có cuộc sống bị đảo lộn sau khi vở kịch của họ được cho là “nhạy cảm”, mang tính “đụng chạm”, từ đó khiến họ phải xây dựng lại cuộc sống ở Istanbul thay vì Ankara đã quá quen thuộc.

Theo các nhà phê bình, bộ phim nổi bật ở chỗ đã đặt nghệ thuật vào bối cảnh kém ổn định, nơi tự do sáng tạo bị giam hãm, khiến người nghệ sĩ rơi vào cảnh huống có phần ngặt nghèo. Nhận xét về tác phẩm này, chủ tịch ban giám khảo là đạo diễn Perfect Days - Wim Wenders bày tỏ đây là tác phẩm đã thể hiện một tầm nhìn độc đáo về quyền lực, có sức lan tỏa vượt khỏi bối cảnh trực tiếp của một bộ phim.

Bạo lực có thực và giải Gấu bạc

Trong khi đó Emin Alper lại gây ấn tượng với Salvation có ngôn ngữ nghệ thuật độc đáo, xen kẽ giữa hư và thực cùng hệ thống ẩn dụ tạo ấn tượng mạnh. Bộ phim xoay quanh một sự kiện có thật ở Thổ Nhĩ Kỳ, nơi một vụ tranh chấp đất đai đã gây ra bạo lực và những cái chết tiếc nuối. Nhiều nhà phê bình so sánh Salvation với Sirat của Oliver Laxe được đề cử “Phim nước ngoài hay nhất” tại Oscar năm nay, qua đó cho thấy bằng nhãn quan độc đáo, một vấn đề thuần hiện thực đã được xử lý vô cùng thông minh.

Trên bục nhận giải, Alper mô tả bộ phim là một dự án về những kẻ gây ra “tội ác khủng khiếp”, chia sẻ bản thân quyết tâm thực hiện để hiểu được suy nghĩ của người trong cuộc lẫn những hệ lụy cũng như chấn thương mà các nhân chứng và người sống sót đạ phải trải qua đằng sau bạo lực.

Không quá khó thấy cả hai bộ phim chiến thắng cao nhất đều khai thác các chủ đề về quyền lực, bạo lực và xung đột xã hội, từ đó lên tiếng cảnh báo về những hiện thực vẫn đang diễn ra trong những ngày này. Kết quả nói trên được đa số đồng thuận với chất lượng vượt trội và nhất quán với đặc trưng riêng từ trước đến nay của LHP Berlin.

Cuộc gặp của các minh tinh

Bên cạnh 2 tác phẩm trên, bộ phim Queen at sea (tạm dịch: Nữ hoàng biển cả) của đạo diễn Mỹ Lance Hammer cũng đã giành được 2 tượng Gấu bạc cho Phim hay nhất do ban giám khảo bình chọn và giải diễn xuất cho 2 diễn viên phụ gồm Anna Calder-Marshall và Tom Courtenay. Trong đó, đây là tượng vàng thứ 2 của Courtenay tại LHP này. Ngoài ra tác phẩm cũng gây ấn tượng với sự tham gia của huyền thoại người Pháp Juliette Binoche – người đã xuất hiện trong các tuyệt phẩm như Bệnh nhân người Anh và mới đây nhất là Muôn vị nhân gian của Trần Anh Hùng.

Với dàn cast nổi bật, bộ phim hiện được kỳ vọng sẽ làm nên chuyện tại các LHP quốc tế lớn khác. Về nội dung, tác phẩm xoay quanh cuộc đời của một cặp vợ chồng già, nơi người vợ được chẩn đoán mắc Alzheimer, từ đó cuộc sống của gia đình này đã phải thay đổi. Tác phẩm được đánh giá là tinh tế, sắc sảo và đầy đồng cảm.

Cũng có tượng Gấu bạc thứ 2 như Courtenay là Sandra Hüller – nữ diễn viên người Đức từng gây chú ý khi được đề cử “Nữ chính xuất sắc nhất” ở Oscar 2024 với phim Kỳ án trên đồi tuyết (Anatomy of a Fall). Năm nay, cô góp mặt trong Rose – bộ phim nói về nhân vật chính cùng tên là người phụ nữ thế kỷ 17 phải giả dạng làm đàn ông để sống trong một xã hội đậm tính gia trưởng.

Với chiến thắng này, Hüller đã trở thành người phụ nữ thứ 2 chiến thắng 2 lần ở hạng mục diễn xuất tại LHP Berlin. Thành tích mới nhất cũng củng cố danh tiếng quốc tế cho nữ diễn viên - người vào năm 2024 đã khuấy đảo giải Oscar với 2 tác phẩm là Kỳ án trên đồi tuyết và The Zone of Interest (tạm dịch: Vùng an toàn). Sắp tới cô sẽ góp mặt trong bộ phim vũ trụ kinh phí lớn Thoát khỏi tận thế của Hollywood.

Thành tựu trọn đời của Dương Tử Quỳnh

Một tên tuổi nổi tiếng khác cũng góp mặt trên sân khấu trao giải là Dương Tử Quỳnh với cúp Gấu bạc Thành tựu trọn đời. Trước khi nhận giải, những vai diễn đóng đinh tên tuổi của ngôi sao gốc Malaysia như trong Everything Everywhere All At Once, Crazy Rich Asian hay Ngọa hổ tàng long, Wicked… đã được trình chiếu.

Trên sân khấu, nữ diễn viên đã có một bài phát biểu truyền nhiều cảm hứng:

Việc nhận được giải thưởng này cho thấy những người phụ nữ đến từ khu vực ngoại vi vẫn sẽ được công nhận, chú ý và lắng nghe. Nhưng để có được điều đó chúng ta cũng có trách nhiệm đảm bảo rằng tiếng nói của mình phải được cất lên.

Ngoài ra, LHP Berlin năm nay cũng chứng kiến sự ra mắt toàn cầu phim ngắn Sandiwara của Sean Baker – đạo diễn càn quét Oscar năm ngoái với Anora – có Dương Tử Quỳnh là ngôi sao chính. Lấy bối cảnh chợ đêm Malaysia, nữ minh tinh vào 5 vai khác nhau, tiếp tục cho thấy diễn xuất đa dạng, từ đó khẳng định bản sắc văn hóa, di sản ẩm thực của quốc gia châu Á nói riêng và tinh thần độc lập, tính chất đa dạng của điện ảnh nói chung.