Ngày trước, việc chuẩn bị trước khi mang thai thường gắn với những bát thuốc bổ, những món ăn bổ dưỡng, những kiêng khem hay lời nhắc phải giữ gìn sức khỏe. Đằng sau những lời dặn ấy là mong muốn người phụ nữ có một thai kỳ thuận lợi, nhưng đôi khi cũng là những kỳ vọng về chuyện sinh con, nối dõi.

Thế nhưng gần đây, việc chuẩn bị mang thai ngày càng được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội. Trong các video về hành trình chuẩn bị mang thai, những người sáng tạo nội dung chia sẻ hàng loạt “nhiệm vụ” như theo dõi chu kỳ kinh nguyệt, điều chỉnh chế độ ăn, tập luyện, bổ sung vitamin, kiểm tra sức khỏe hay lên kế hoạch tài chính. Từ căn bếp với thực phẩm hữu cơ, buổi tập yoga lúc bình minh đến mỹ phẩm “non-toxic”, máy lọc không khí và những bảng kiểm trước khi thụ thai, việc chuẩn bị cho một thai kỳ dần len lỏi vào nhiều ngóc ngách của đời sống.

Cùng với xu hướng ấy, những cụm từ như “tam cá nguyệt thứ 0” (trimester zero) hay “pre-pregnancy era” xuất hiện ngày một nhiều hơn, đưa khoảng thời gian trước khi mang thai trở thành một phần mới của câu chuyện làm mẹ.

Thực tế, việc chăm sóc sức khỏe trước khi mang thai từ lâu đã là một phần của y tế dự phòng và được các chuyên gia khuyến khích nhằm giảm nguy cơ biến chứng cho mẹ và bé. Nhưng khi những lời khuyên ấy được đưa lên mạng xã hội, việc chuẩn bị cho một thai kỳ khỏe mạnh cũng có thể trở thành một chuẩn mực mới về cách phụ nữ nên ăn, nên sống và chăm sóc cơ thể trước khi làm mẹ.

“Tam cá nguyệt thứ 0”

Một thai kỳ thường được chia thành ba tam cá nguyệt (trimester), mỗi giai đoạn kéo dài khoảng ba tháng để thuận tiện trong việc theo dõi sự phát triển của thai nhi và những thay đổi ở cơ thể của người mẹ. Từ cách phân chia đó, khái niệm “tam cá nguyệt thứ 0” (trimester zero), được dùng để chỉ khoảng thời gian trước khi thụ thai.

Khái niệm này được nhà xã hội học Miranda Waggoner đưa vào thảo luận trong cuốn sách cùng tên được xuất bản vào năm 2017. Theo bà, chăm sóc sức khỏe sinh sản cần bắt đầu từ trước khi mang thai thông qua việc cải thiện dinh dưỡng, điều chỉnh lối sống, kiểm soát bệnh nền hay chuẩn bị sức khỏe tinh thần.

Các nghiên cứu cho thấy sức khỏe của cả cha và mẹ trước khi thụ thai có thể ảnh hưởng đến khả năng mang thai và sức khỏe của thai kỳ. Vì vậy, các hướng dẫn chăm sóc tiền mang thai thường khuyến nghị kiểm soát bệnh nền, rà soát thuốc đang sử dụng, cập nhật tiêm chủng, bổ sung axit folic và điều chỉnh một số thói quen sinh hoạt.

Những lời khuyên ấy vốn không mới. Điều thay đổi là ngày nay, chúng xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội, qua những chuỗi video về ăn uống, tập luyện và chăm sóc cơ thể trước khi có con. Những gì phụ nữ ăn, uống, tập luyện và sử dụng hằng ngày đều có thể được đưa vào danh sách những điều cần cân nhắc trước khi có con.

Cuộc “siêu marathon” mang tên chăm sóc tiền mang thai

Kaylie Stewart, một nhà sáng tạo nội dung, từng chia sẻ rằng cô bắt đầu “pre-pregnancy era” vì luôn cảm thấy lo lắng mình chưa đủ sẵn sàng để trở thành mẹ. Mỗi ngày, cô đi bộ dưới những hàng cây, tự nấu những bữa ăn lành mạnh, thiền, viết nhật ký và chuẩn bị tài chính. Với Kaylie, những việc ấy giúp cô cảm thấy mình đang chủ động hơn trước một thay đổi lớn của cuộc đời.

Từ những chia sẻ cá nhân, việc chăm sóc sức khỏe tiền mang thai nhanh chóng mở rộng thành những hướng dẫn cụ thể. Chỉ riêng hashtag #preconception đã thu hút hơn 100.000 bài đăng trên Instagram, trong khi #pregnancyprep và #ttc ghi nhận hàng triệu lượt xem trên TikTok. Cùng với đó là sự xuất hiện của nhiều nhà sáng tạo nội dung, huấn luyện viên sức khỏe và chuyên gia dinh dưỡng xây dựng các khóa học, lộ trình chuẩn bị kéo dài từ vài tháng đến một năm trước khi thụ thai.

Một trong số đó là Alexandra Radway. Với chương trình Baby Ready Body, cô khuyến khích phụ nữ chuẩn bị cho thai kỳ như chuẩn bị chinh phục đỉnh Kilimanjaro: “Bạn sẽ không leo núi bằng dép lê. Mang thai cũng xứng đáng được chuẩn bị nghiêm túc như vậy”. Cách ví von ấy cũng cho thấy việc chuẩn bị mang thai đang được nhìn như một quá trình cần đầu tư và chuẩn bị bài bản. Từ đây, phụ nữ không chỉ được khuyên nên ăn gì, tập thế nào hay bổ sung chất gì, mà còn được giới thiệu thực phẩm bổ sung, khóa học, dịch vụ tư vấn và những sản phẩm dành riêng cho giai đoạn trước khi có con.

Đọc thêm: Vì sao nghỉ thai sản trở nên "xa xỉ" với các nhà lãnh đạo nữ?

Áp lực làm mẹ lớn thêm một vòng

Khi danh sách những điều cần cân nhắc ngày càng mở rộng, ranh giới giữa chăm sóc sức khỏe và tối ưu hóa đời sống cũng trở nên khó phân định hơn. Từ thuốc giảm đau, đồ ăn giao tận nơi, nến thơm đến mỹ phẩm, sản phẩm tẩy rửa hay không khí trong nhà, ngày càng có nhiều thứ được đưa vào danh sách những điều cần cân nhắc trước khi có con.

Bên cạnh những lời khuyên dựa trên khuyến cáo của bác sĩ và chuyên gia y tế, mạng xã hội còn tràn ngập những kinh nghiệm cá nhân và lời truyền miệng. Khi tất cả cùng xuất hiện trên mạng xã hội, người đọc không phải lúc nào cũng biết đâu là điều thực sự cần lưu ý, đâu chỉ là một lựa chọn được chia sẻ từ trải nghiệm cá nhân của một người.

Điều đáng chú ý là hầu như mỗi nỗi lo đều đi kèm một giải pháp. Đó có thể là một loại thực phẩm bổ sung, một khóa học trực tuyến, một gói tư vấn, một sản phẩm “non-toxic” hay một checklist cần hoàn thành trước khi mang thai. Đằng sau những sản phẩm và dịch vụ ấy là một lời hứa khá hấp dẫn rằng chỉ cần chuẩn bị kỹ hơn, người phụ nữ có thể chủ động hơn trước những điều mình không thể biết trước.

Nhưng sức khỏe sinh sản vốn chịu tác động của nhiều yếu tố mà mỗi người khó có thể chủ động quyết định. Khả năng mang thai hay diễn biến của thai kỳ không thể được bảo đảm chỉ bằng một chế độ ăn, lịch tập luyện hay một danh sách được hoàn thành đầy đủ. Khi có quá nhiều điều được khuyên nên làm và nên tránh, người phụ nữ cũng dễ quay về tự xét mình mỗi khi mọi chuyện không diễn ra như mong muốn: “Mình đã chuẩn bị đủ chưa? Có phải mình đã bỏ sót điều gì?”.

Từ đó, một hình ảnh mới về người mẹ tương lai cũng dần hiện ra. Đó là người phụ nữ ăn uống lành mạnh, tập luyện đều đặn, ngủ đủ, biết kiểm soát căng thẳng, lựa chọn kỹ những thứ mình sử dụng và thậm chí lên kế hoạch tài chính từ sớm. Xu hướng pre-pregnancy glow-up còn đẩy hình ảnh ấy đi xa hơn khi khỏe mạnh thôi chưa đủ, người phụ nữ còn được khuyến khích phải đẹp hơn, bình tĩnh hơn, kỷ luật hơn và sống “đúng” hơn trước khi mang thai. Những hình ảnh về yoga lúc bình minh, bữa ăn hữu cơ, spa hay căn nhà tối giản khiến việc chuẩn bị có con đôi khi giống như một cuộc “sửa soạn” toàn diện cho chính mình.

Và phần việc ấy thường vẫn nghiêng về phía phụ nữ. Dù việc chuẩn bị được nói đến như trách nhiệm của cả cha lẫn mẹ, người vợ thường là người tìm hiểu thông tin, theo dõi chu kỳ, lên thực đơn, mua vitamin, lựa chọn sản phẩm và thay đổi thói quen sinh hoạt cho cả hai. Khi chuyện sinh con được xem là một hành trình cần chuẩn bị thật kỹ, cơ thể và đời sống của người phụ nữ cũng trở thành nơi phải gánh thêm nhiều kỳ vọng.

“Tam cá nguyệt thứ 0” cho thấy việc chăm sóc sức khỏe trước khi mang thai ngày nay đã mở rộng, vượt ra ngoài những vấn đề thể chất để trở thành cả một quá trình chuẩn bị về cách ăn, cách sống, chăm sóc cơ thể và bước vào vai trò làm mẹ. Hành trình chuẩn bị ấy càng dài, hình dung về một người mẹ “đủ tốt” càng đi kèm nhiều tiêu chuẩn hơn.