Trong nhiều năm gần đây, “cha mẹ làm bạn với con” được xem như một mô hình nuôi dạy tiến bộ. Cha mẹ được khuyến khích lắng nghe nhiều hơn, ít áp đặt và gần gũi với con như một người bạn để con không cảm thấy bị kiểm soát hay cô đơn.

Nhưng khi ranh giới giữa vai trò cha mẹ và bạn bè ngày càng mờ nhạt, một câu hỏi lớn được đặt ra: liệu việc làm bạn với con có thực sự giúp con trưởng thành hơn, hay đang vô tình khiến cha mẹ đánh mất vai trò dẫn dắt cần thiết?

Vì sao cha mẹ muốn làm bạn với con?

Xã hội ngày càng phát triển gắn liền với sự giao thoa các nền văn hóa phương Đông và phương Tây. Quan niệm nuôi dạy con cái từ đó cũng dần có nhiều thay đổi. Cha mẹ ngày nay muốn làm bạn với con nhằm tránh lặp lại kiểu nuôi dạy hà khắc của thế hệ trước và giảm khoảng cách thế hệ. Việc này tạo ra môi trường gần gũi để cha mẹ và con cái có thể dễ dàng trao đổi, chia sẻ và tôn trọng cá tính riêng của con. Cha mẹ không còn chỉ là người chăm sóc hay nắm quyền quyết định, mà còn là điểm tựa cảm xúc, giúp con học cách hiểu bản thân, khám phá thế giới xung quanh và tự tin hơn trước những quyết Định quan trọng.

Khi “làm bạn” trở thành áp lực cho cả cha mẹ lẫn con cái

Dẫu vậy, mong muốn làm bạn với con cũng khiến không ít cha mẹ rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Đó có thể là nỗi lo sẽ khiến con buồn nếu cứ luôn miệng nói “không”, hay việc hạn chế kỷ luật con cái vì sợ phá vỡ mối quan hệ đang xây dựng. Về lâu dài, nỗ lực làm bạn dần trở thành sự nuông chiều quá mức, khiến nhiều bậc phụ huynh gặp khó khăn trong việc nuôi dạy con và cảm thấy lúng túng trước vai trò của mình.

Ở chiều ngược lại, trẻ em cũng có thể mất đi cảm giác an toàn vốn đến từ sự nhất quán và định hướng của cha mẹ. Thay vì được nâng đỡ, các em dễ rơi vào trạng thái bối rối, không biết đâu là giới hạn và đâu là điều đúng sai. Khi cha mẹ không còn là người đặt ra quy tắc rõ ràng, trẻ phải tự dò dẫm trong một thế giới mà chúng chưa đủ khả năng kiểm soát.

Cha mẹ và con cái không ở vị thế ngang hàng

Trước hết, chúng ta cần phân định rõ hai khái niệm vốn dễ bị nhầm lẫn: bạn bè vốn là mối quan hệ ngang hàng, trong khi quan hệ giữa cha mẹ và con cái vẫn luôn tồn tại những khoảng cách cần thiết. Cha mẹ có nhiều trải nghiệm hơn, gánh trên vai nhiều trách nhiệm hơn và nắm quyền quyết định không phải để áp đặt hay kiểm soát, mà để bảo vệ con trước những rủi ro mà chính các em chưa đủ khả năng nhận diện. Trẻ em không chỉ cần một người lắng nghe, mà còn phải đủ vững vàng để dẫn dắt, định hướng, thiết lập những giới hạn an toàn và đứng ra chịu trách nhiệm khi mọi thứ đi chệch hướng. Nếu cha mẹ chỉ mong muốn trở thành “bạn” của con, ai sẽ là người đảm nhận vai trò khó có thể thay thế ấy?

Không làm bạn có nghĩa là xa cách?

Trong một cuộc phỏng vấn về nuôi dạy con, cựu Đệ nhất Phu nhân Mỹ Michelle Obama từng chia sẻ rằng, bà không xem mình là bạn của các con. Theo bà, trẻ em đã có bạn bè bên ngoài xã hội, còn cha mẹ có một vai trò khác, đó là người đặt ranh giới, đưa ra quyết định vào những lúc khó khăn và chuẩn bị hành trang để con vững vàng đối mặt với thử thách. Dẫn chứng này không nhằm khẳng định đúng sai mà mở ra một góc nhìn rằng, nuôi dạy con cái không chỉ cần sự thấu hiểu, mà còn cần sự vững vàng.

Nhìn chung, một mối quan hệ lành mạnh giữa cha mẹ và con cái vẫn cần sự lắng nghe, chia sẻ và tôn trọng cảm xúc, đồng thời tạo ra không gian an toàn để trẻ được bày tỏ chính mình. Điểm khác biệt nằm ở chỗ, dù gần gũi đến đâu, cha mẹ vẫn cần là người đặt ra giới hạn và chịu trách nhiệm cuối cùng cho những quyết định trong hành trình trưởng thành của con.

Vậy cha mẹ nên trở thành ai trong đời con?

Có lẽ, cha mẹ không cần phải chọn lựa giữa vai trò làm bạn hay làm người kiểm soát. Điều quan trọng hơn cả, cha mẹ cần học cách linh hoạt để áp dụng các phương pháp giáo dục phù hợp với từng tình huống cụ thể. Ngay cả khi mong muốn làm bạn với con, cha mẹ vẫn cần giữ ranh giới rõ ràng: gần gũi, thấu hiểu nhưng không đánh mất vai trò là người định hướng.

Cha mẹ có thể lắng nghe con như một người bạn, nhưng không nhất thiết phải trở thành bạn của con. Trong hành trình trưởng thành, điều trẻ cần không chỉ là sự đồng cảm, mà là một điểm tựa vững chắc, nơi các giá trị, giới hạn và tình yêu cùng tồn tại. Có lẽ, câu hỏi cần đặt ra không phải là cha mẹ có nên làm bạn với con, thay vào đó là cha mẹ có đủ bản lĩnh để làm cha mẹ đúng nghĩa hay không.