Dù vẫn có những sao lớn như Scarlett Johansson, Demi Moore… xuất hiện rạng rỡ trên Đại lộ Croisette trong ngày khai mạc, nhưng nếu xét về số lượng, năm nay cho thấy một sự xa cách với khán giả đại chúng, bởi sự vượt trội của các nghệ sĩ thuộc dòng art-house. Đâu là nguyên nhân cho thực trạng này, liệu Hollywood đang thiếu bom tấn hay còn lý do nào khác ngầm ẩn đằng sau?

Đầu không xuôi, đuôi chẳng lọt

Thực tế cho thấy Hollywood hiện đang không thiếu bom tấn phòng vé, thậm chí các phim của những tên tuổi chỉ cần nhắc đến là Cannes sẽ rất sẵn lòng mở rộng cánh cửa cũng tương đối nhiều. Đã thành hình hài có thể kể đến tác phẩm UFO Disclosure Day của huyền thoại Steven Spielberg, bộ phim lớn nhất mùa hè The Odyssey của Christopher Nolan hay Digger có sự tham gia của Tom Cruise do nhà làm phim Mexico Alejandro G. Iñárritu cầm trịch. Đó là còn chưa kể Toy Story 5 của Disney hay các phần mới của vũ trụ siêu anh hùng Marvel và Dune: Part III… Vì vậy tuy chịu ảnh hưởng khi “kho phim” dự trữ từ cuộc đình công kép của Hiệp hội Biên kịch và Diễn viên Mỹ tổ chức đang nhỏ giọt dần, nhưng không thể xem đó là lý do có phần chính yếu.

Từ đây, có thể phân tích những phim có màn ra mắt tại Cannes trong vài năm qua để tìm lý do. Vào năm 2023, phần cuối của franchise Indiana Jones: Dial of Destiny rất được kỳ vọng ra mắt tại đây, khi không chỉ bởi là sự trở lại sau 15 năm của loạt phim này mà còn là sự góp mặt lần cuối của Harrison Ford trong vai diễn huyền thoại. Tuy vậy sau khi trình chiếu, tác phẩm đã nhận về những đánh giá không mấy tích cực từ báo giới do kịch bản thiếu đổi mới và dàn diễn viên có phần... rệu rã. Thất bại nói trên khiến nhiều người gọi đây là tác phẩm “chưa chiếu đã thua”, và quả thật số điểm đầu tiên trên Rotten Tomatoes của phim cũng thấp đặc biệt. Sau rốt, phim chỉ thu về 384 triệu USD tại phòng vé toàn cầu so với ngân sách tổng hợp gồm 600 triệu USD.

Và đây không phải trường hợp duy nhất, ở một LHP duy nhất, nếu ta xét đến Joker: Folie à Deux có sự tham gia của Lady Gaga và Joaquin Phoenix, Top Gun: Maverick đánh dấu sự trở lại của Tom Cruise cũng như Mission: Impossible - The Final Reckoning, Mad Max: Fury Road, các tập đầu tiên của The Idol có The Weeknd tham gia sản xuất… Điểm chung của chúng là những tác phẩm rất được chờ đón, thế nhưng báo giới có sự đón nhận tương đối hời hợt, dẫn đến đầu không xuôi mà đuôi chẳng lọt. Cũng vì lẽ đó, các ông lớn của ngành không còn mặn mà xuất hiện tại đây, báo hiệu xu hướng kéo dài cho những năm tới. Từ một mối quan hệ 2 chiều: các phim bom tấn sẽ thu hút sự chú ý cho Cannes và Cannes cung cấp cho họ sự quan tâm đặc biệt như bước quảng bá cần thiết; thì giờ đây, dường như chỉ có mỗi Cannes là đang ngóng đợi cảm giác trở lại.

Bài toán chi phí - lợi ích

Nói về lý do, không quá khó thấy sự bất cân xứng ngay từ ban đầu, bởi Cannes là LHP của các tác phẩm art-house, không phải “sân chơi” của các bom tấn thương mại. Cũng vì lẽ đó, những nhà báo và các cây viết phê bình xuất hiện tại đây đơn giản là không được đặt vào một hệ quy chiếu thích hợp, dẫn đến những bài đánh giá có phần thẳng thắn, đôi khi ảnh hưởng đến cả quá trình quảng bá phía sau. Và vì là “khách mời”, nên các ông lớn không thể kiểm soát khâu này một cách chặt chẽ, dẫn đến hệ lụy có thể xảy ra trước khi tác phẩm trình chiếu chính thức là rất nhãn tiền.

Tiếp theo, trong bối cảnh Hollywood thắt chặt chi tiêu, chi phí bỏ ra cho các ngôi sao xuất hiện tại đây cũng là khá lớn. Một cựu nhân viên chia sẻ với tờ The Hollywood Reporter rằng việc chi trả cho khâu đi lại, chỗ ở và an ninh cho các ngôi sao hạng A tại thị trấn nghỉ dưỡng đắt đỏ bên bờ Địa Trung Hải có thể lên tới hàng triệu USD trong khi thành tựu thu được lại quá ít ỏi: “Chi phí kể ra vô cùng đắt đỏ, và nếu chiếu phim cho hàng nghìn nhà báo xem mà không được đón nhận tốt, thì có thể khẳng định tác phẩm đã có một khởi đầu tồi tệ nhất có thể, vì thế điều nên xem xét ngay từ ban đầu là tránh tham gia các sự kiện này”.

Không dừng ở đó, vì là ngành giải trí nhanh nhẹn nắm bắt xu hướng, nên mô hình tạo nên thành công cho Sinners và One Battle After Another thắng lớn tại Oscar vừa qua cũng đang được các hãng phim tích cực áp dụng. Không quá khó thấy thay vì chọn xuất hiện tại các LHP, những bộ phim này chọn cách trực tiếp xuất hiện tại phòng vé, và với phản hồi tốt từ phía khán giả, chúng cũng nhanh chóng được giới phê bình nắm bắt. Điều này cho thấy một xu hướng mới, nơi giới chuyên môn không còn là “người gác cửa”, là “kim chỉ nam” cho các tác phẩm chất lượng, thay vào đó, chính những khán giả mới thực sự là người quyết định.

Về phía mình, Giám đốc liên hoan phim, Thierry Frémaux cũng đưa ra một lời giải đáp khác, rằng các hãng phim đang sản xuất ít phim bom tấn và ít phim franchise hơn trước đây, vì vậy LHP Cannes đơn thuần là đang phản ánh thực trạng nói trên. Và quả điều này cũng có phần đúng, khi sau năm 2023, 2024 – thời điểm vàng của các series phim – thì thời gian gần đây, rất ít franchise được tạo mới hoặc duy trì mỗi năm. Trong khi đó thế hệ khán giả trẻ cũng đang cho thấy gout thưởng thức riêng, khi với họ những nhà làm phim có nhãn quan độc đáo dù tên tuổi có phần xa lạ, vẫn đáng chú ý hơn những tác phẩm không có quá nhiều xu hướng đổi mới.

Lưỡng nan giữa ngã ba đường

Dù điện ảnh Mỹ không còn xuất hiện các bom tấn lớn, nhưng vẫn còn đó những phim nghệ thuật đến từ “cường quốc” này năm nay. Tại kỳ LHP này, có 2 phim Mỹ ra mắt và tranh giải chính thức, một trong số đó là phim nhạc kịch The Man I Love của Ira Sachs lấy bối cảnh New York thập niên 1980, xoay quanh Jimmy George - một diễn viên đang đối mặt với căn bệnh hiểm nghèo, người đảm nhận vai diễn có thể là vai diễn lớn cuối cùng trong sự nghiệp của mình. Trong khi đó James Gray với Paper Tiger có sự ưu ái đặc biệt từ ban tổ chức, khi là tác phẩm sau cùng được thêm vào danh sách cận ngày khai mạc. Tác phẩm này đánh dấu sự kết hợp trở lại của Scarlett Johansson và Adam Driver sau Marriage Story của Noah Baumbach, đã được NEON mua bản quyền phân phối, rất được kì vọng sẽ làm nên chuyện năm nay.

Bên cạnh đó, để lấp đầy khoảng trống, Cannes cũng mang trở lại suất chiếu lúc nửa đêm phần đầu của loạt phim Fast and the Furious. Sự kiện này cũng đưa các ngôi sao thương mại như Vin Diesel, Michelle Rodriguez, Jordana Brewster… trở lại thảm đỏ, giúp khuôn khổ LHP thêm phần nhộn nhịp với các tên tuổi thu hút truyền thông. Ngoài ra, việc trao giải Thành tựu cho đời cho huyền thoại Barbra Streisand vào đạo diễn Peter Jackson của 3 phần Chúa tể những chiếc nhẫn cũng ít nhiều mang đến một chút phong vị Hollywood dẫu khá muộn màng.

Và dù thiếu vắng sự chú ý của dư luận, nhưng Cannes cũng đang được hưởng một ưu thế lớn: Bản chất của LHP đang dần trở lại, khi là sân chơi hoàn toàn của những tác phẩm độc lập, có nhãn quan độc đáo. Năm nay điện ảnh châu Á đến từ Nhật Bản, Iran, Hàn Quốc cho thấy sự vươn mình đặc biệt, đi kèm với đó là sự trở lại của những tên tuổi gạo cội và những gương mặt nữ giới rất được chào đón. Từ đây, khi đang ở giữa một ngã ba đường, câu hỏi về xu hướng vận động sắp tới cũng được đặt ra, khi liệu Cannes sẽ nhất quán tuân theo con đường riêng biệt, hay vẫn chờ đợi một sự cân bằng đã có trước đây?