Tại các phiên thảo luận của diễn đàn công nghệ Cannes Next diễn ra ở bãi biển Plage des Palmes, chủ đề về AI không còn là những dự đoán mang tính lý thuyết hay đối tượng để chỉ trích. Toàn ngành điện ảnh lúc này chọn cách đối diện với công nghệ bằng một tâm thế tỉnh táo, đặt ra những nền móng đầu tiên trong việc tìm kiếm giải pháp “chung sống hòa bình” giữa thuật toán và nghệ thuật thứ bảy. Đồng thời, ban tổ chức và giới làm phim vẫn cho thấy lập trường vững chắc trong việc bảo vệ các giá trị cốt lõi của con người trong lao động sáng tạo.

Chia sẻ thực tế từ người trong cuộc

Liên hoan phim (LHP) năm nay ghi nhận bước chuyển lớn trong phát ngôn của các nhân vật có tầm ảnh hưởng khi đề cập đến “mối đe dọa” của trí tuệ nhân tạo. Chia sẻ tại buổi họp báo, nữ minh tinh Demi Moore, thành viên Ban giám khảo năm nay, khẳng định AI đã là một thực tế hiển nhiên không thể đẩy lùi của thời đại, và việc cố gắng chống lại nó là “lao vào một cuộc chiến mà chúng ta nắm chắc phần thua”. Thay vào đó, việc chủ động tìm ra giải pháp để hợp tác có kiểm soát với công nghệ mới chính là con đường mang lại nhiều giá trị hơn cho các nhà làm phim lúc này.

Đồng quan điểm trên, đạo diễn Darren Aronofsky (Thiên nga đen) định vị AI như một chương tiếp theo trong lịch sử cải tiến công nghệ của điện ảnh, tương tự như sự xuất hiện của kỹ xảo CGI từ vài thập kỷ trước. Tại hội nghị AI for Talent Summit trong khuôn khổ của diễn đàn Cannes Next, Aronofsky chia sẻ một trải nghiệm thực tế của bản thân khi ông đã sử dụng các công cụ AI để xử lý kỹ xảo, biến một vật thể trên tay diễn viên thành một đứa trẻ sơ sinh cử động như thật. Giải pháp này giúp đoàn phim giải quyết triệt để các rào cản đạo đức và quy định pháp lý nghiêm ngặt khi làm việc với trẻ em tại trường quay.

Bài toán kinh tế với hiệu suất không tưởng

Lý do lớn nhất khiến một bộ phận giới làm phim chọn cách “sống chung” với AI nằm ở các số liệu kinh tế thực tế. Trích dẫn báo cáo từ các tổ chức tài chính như Morgan Stanley được đưa ra tại hội nghị, việc ứng dụng các công cụ AI tạo sinh (Generative AI) vào các công đoạn hậu kỳ phức tạp và kỹ xảo (VFX) đang giúp các hãng phim cắt giảm tới 30% chi phí sản xuất.

Sự tiết kiệm này không chỉ bảo vệ ngân sách cho các studio lớn mà còn mở ra cơ hội cho các nhà làm phim độc lập, các tài năng trẻ đến từ các nền điện ảnh đang phát triển - những người vốn có ý tưởng tốt nhưng luôn bị giới hạn bởi rào cản tài chính. AI lúc này đóng vai trò như một bộ công cụ mở rộng, giải phóng con người khỏi các tác vụ kỹ thuật mang tính lặp đi lặp lại để tập trung vào tư duy sáng tạo.

Bước ngoặt chiến lược từ cú bắt tay với Meta

Cũng trong khuôn khổ LHP năm nay, sự hiện diện của Meta với tư cách đối tác chiến lược tại diễn đàn Cannes Next chính là minh chứng rõ nhất cho mối quan hệ cộng sinh này. Thay vì các hoạt động thuần tính giải trí của TikTok trước đó, tập đoàn công nghệ này chọn cách tiếp cận sâu hơn vào chuyên môn thông qua việc thiết lập các Phòng thí nghiệm Sáng tạo tại chỗ (On-site Creative Labs). Tại đây, Meta cung cấp cho giới làm phim quyền truy cập sớm vào các mô hình AI mã nguồn mở và thiết bị thực tế ảo, cho phép các đạo diễn giả lập bối cảnh 3D và tính toán góc quay trước khi bấm máy, nhằm giảm thiểu tối đa rủi ro trên trường quay thực tế.

Sự giao thoa này mang lại lợi ích cho cả hai phía: Điện ảnh có thêm nguồn lực công nghệ để trẻ hóa ngôn ngữ sáng tạo, trong khi các tập đoàn công nghệ có được sự bảo chứng từ những bộ óc nghệ thuật hàng đầu thế giới, nâng tầm các công cụ của mình từ “tiểu xảo giải trí” thành công cụ sáng tạo chuyên nghiệp.

‘Humans over Hype’

Dù cởi mở với công nghệ, Cannes 2026 vẫn thể hiện sự tỉnh táo bằng việc thiết lập một ranh giới pháp lý vô cùng nghiêm ngặt, gói gọn trong khẩu hiệu “Humans over Hype” (tạm dịch: Đặt con người lên trên sự thổi phồng của công nghệ).

Làn sóng tranh cãi xung quanh bộ phim Hell Grind (một tác phẩm dài 95 phút được tạo ra chủ yếu bằng AI bởi startup Higgsfield với chi phí 500.000 USD) là một ví dụ điển hình. Ngay khi truyền thông đưa tin bộ phim này xuất hiện tại Cannes, Ban tổ chức LHP đã lập tức ra văn bản đính chính: Tác phẩm không nằm trong bất kỳ hạng mục hay chương trình chính thức nào, mà chỉ tự thuê rạp chiếu độc lập tại địa phương. Qua đó, Cannes tái khẳng định điều lệ nghiêm ngặt của giải thưởng, đồng thời là lời tuyên ngôn cho lập trường cứng rắn của họ đối với điện ảnh truyền thống: Nghiêm cấm ccác bộ phim được tạo ra chủ yếu bằng AI tham gia vào các hạng mục tranh giải chính thức.

Sự khắt khe ấy là cần thiết, bởi suy cho cùng, điện ảnh vẫn là câu chuyện của những tâm hồn đi tìm kiếm sự đồng điệu. Như đạo diễn Peter Jackson (Chúa tể của những chiếc nhẫn) từng nhận định, AI có thú vị hay không hoàn toàn phụ thuộc vào trí tưởng tượng và cá tính của người đặt ra câu lệnh (prompt). Giữa một thế giới mà công nghệ có thể tạo ra mọi hình ảnh hoàn mỹ chỉ sau vài giây, khán giả tại các LHP năm nay vẫn đồng cảm trước những bộ phim độc lập, những thước phim tài liệu gai góc hay những câu chuyện sâu kín về thân phận con người. Nói cách khác, AI dù đã yên vị ở vị trí của một người trợ thủ đắc lực trong xưởng phim để tối ưu hóa chi phí và hiện thực hóa các ý tưởng phức tạp, nhưng quyền tối cao trong việc định hình cảm xúc, dẫn dắt câu chuyện và chiếc ghế đạo diễn vẫn thuộc về con người.

Một bản thỏa hiệp tạm thời còn tồn tại nhiều vùng xám

Nhìn vào bức tranh mà Cannes năm nay đã vẽ ra, mối quan hệ cộng sinh giữa điện ảnh và AI dù đã hình thành khung cơ bản nhưng thực chất vẫn đang dừng lại ở một thỏa hiệp tạm thời. Đằng sau những tuyên bố cởi mở và các con số tối ưu chi phí ấn tượng, ngành công nghiệp điện ảnh thế giới vẫn đang đối mặt với những vùng xám trong pháp lý, đạo đức và kinh tế chưa có lời giải đáp rõ ràng trong việc ứng dụng AI.

Các hãng phim có thể đang hào hứng với việc tối ưu 30% chi phí hậu kỳ nhờ Generative AI, nhưng câu hỏi lớn nhất vẫn bị bỏ ngỏ: Dữ liệu mà các mô hình AI này sử dụng để “học” được lấy từ đâu? Việc Meta trở thành đối tác chiến lược của Cannes và cung cấp các mô hình AI mã nguồn mở (như Llama) cho các nhà làm phim đã làm dấy lên làn sóng tranh luận. Bởi trong thực tế, các liên đoàn biên kịch và hiệp hội diễn viên quốc tế suốt thời gian qua vẫn không ngừng chất vấn về tính minh bạch của dữ liệu huấn luyện cho AI. Sự mâu thuẫn này cho thấy một lỗ hỏng pháp lý lớn vẫn chưa thể san lấp.

Bên cạnh đó, quy định nghiêm cấm các bộ phim được tạo ra “chủ yếu bằng AI” tham gia tranh giải của Cannes lại là một định nghĩa mơ hồ. Nếu một đoàn phim tự xây dựng kịch bản, tự quay phim, nhưng dùng AI để thay đổi toàn bộ giọng nói của diễn viên, hoặc dùng AI để thay đổi biểu cảm khuôn mặt ở khâu hậu kỳ, bộ phim đó liệu có bị coi là “chủ yếu bằng AI” hay không? Sự can thiệp của thuật toán vào diễn xuất, âm thanh và dựng phim hiện nay đang diễn ra ở mức độ rất vi mô và tinh tế. Nếu không có cơ chế bắt buộc các đoàn phim phải trung thực về mức độ ứng dụng trí tuệ nhân tạo, ban giám khảo của những giải thưởng lớn như Cành cọ Vàng hay Oscars sẽ không có cách nào phân biệt được đâu là tài năng thực sự của con người, và đâu là sản phẩm đã qua quá trình tối ưu của thuật toán.

Mặt khác, kỳ vọng AI giúp các nhà làm phim độc lập “dễ thở hơn” thực chất lại là một con dao hai lưỡi. Trong khi các công cụ cơ bản góp phần giảm thiểu chi phí sản xuất, thì các công cụ tối tân nhất lại đang bị độc quyền bởi các ông lớn công nghệ có tiềm lực tài chính vô hạn như Meta và Google. Điều này vô tình tạo ra một khoảng cách giàu nghèo mới về mặt công nghệ sản xuất, khi quyền sinh sát của một bộ phim vô hình trung bị dịch chuyển từ các nhà sản xuất truyền thống sang các kỹ sư phần mềm tại Thung lũng Silicon.

Thực tế cho thấy AI trong làm phim không còn là câu chuyện của tương lai. Công nghệ này đã và đang hóa giải những rào cản hiện tồn, mang đến trải nghiệm tối ưu cho cả nhà làm phim lẫn công chúng. Tuy nhiên, nếu ngành điện ảnh chỉ nhìn vào cái lợi trước mắt là giảm chi phí mà ngó lơ việc xây dựng hành lang pháp lý về bản quyền dữ liệu, tiêu chuẩn minh bạch công nghệ và chính sách chống độc quyền, thì việc bắt tay “sống chung” này sẽ sớm dẫn đến một cuộc khủng hoảng mới về quyền sở hữu trí tuệ và tính công bằng của cuộc chơi trong vài năm tới.