Có một thời, những bữa tiệc đánh dấu các cột mốc trong thai kỳ như baby shower (tiệc mừng em bé sắp chào đời) hay gender reveal (tiệc tiết lộ giới tính em bé) chỉ đơn giản là cuộc gặp giữa những người thân thiết, với một chiếc bánh, vài món quà và những câu chuyện về đứa trẻ sắp chào đời.

Ngày nay, những bữa tiệc ấy có thể được chuẩn bị như một sự kiện nhỏ. Hoa và bóng bay được phối theo chủ đề, bàn tiệc sắp đặt chỉn chu, trang phục khách mời đồng điệu, nhiếp ảnh gia chờ sẵn để ghi lại những khoảnh khắc đẹp nhất. Sau cuộc vui là những khung hình tiếp tục một đời sống khác trên mạng xã hội.

Mong muốn lưu giữ một cột mốc quan trọng bằng những hình ảnh đẹp vốn là điều tự nhiên. Nhưng cùng với sự phát triển của mạng xã hội, một câu hỏi khác bắt đầu xuất hiện: khi nào một trải nghiệm riêng tư không còn chỉ cần được tận hưởng mà còn cần được nhìn thấy?

Bởi trước cả khi đứa trẻ chào đời, hình ảnh về một người mẹ hoàn hảo đã bắt đầu được tạo dựng.

Từ tiệc riêng tư đến một nghi thức để “được” nhìn thấy

Những buổi tiệc mừng các cột mốc trong thai kỳ thực chất chỉ là một mắt xích trong chuỗi nghi thức ngày càng phổ biến quanh thai kỳ và việc làm mẹ. Từ thông báo có thai, tiệc tiết lộ giới tính em bé đến sinh nhật đầu tiên, mỗi cột mốc đều có thể được kể lại bằng hình ảnh và chia sẻ trên mạng xã hội.

Bên cạnh việc chuẩn bị cho sự xuất hiện của một đứa trẻ, người mẹ tương lai cũng bắt đầu định hình hình ảnh của chính mình trong vai trò mới. Đó có thể là một người mẹ dịu dàng, chu đáo, có gu thẩm mỹ và luôn chuẩn bị mọi thứ thật chỉn chu. Căn phòng của em bé được sắp xếp cẩn thận, quần áo được lựa chọn kỹ lưỡng, những món đồ đầu tiên được chụp lại, từng chặng của thai kỳ được ghi dấu bằng những bộ ảnh đẹp. Một “ngôn ngữ thẩm mỹ” riêng quanh việc làm mẹ cũng từ đó dần thành hình.

Trên mạng xã hội, thai kỳ vì thế có thể được kể lại bằng một chuỗi hình ảnh đẹp và chỉn chu, với người mẹ ở vị trí trung tâm của câu chuyện về gia đình, tình yêu và một đời sống mới sắp bắt đầu. Những hình ảnh ấy hoàn toàn có thể bắt nguồn từ niềm vui và mong muốn lưu giữ những khoảnh khắc đáng nhớ.

Sự hoàn hảo trở thành một tiêu chuẩn vô hình

Kỳ vọng xã hội đối với người mẹ không phải điều mới. Trong nghiên cứu về văn hóa làm mẹ, nhà xã hội học Sharon Hays từng sử dụng khái niệm “intensive mothering” để mô tả một hệ thống kỳ vọng trong đó người mẹ được cho là phải dành một lượng lớn thời gian, năng lượng và nguồn lực cho con cái. Việc chăm sóc con không chỉ được xem là trách nhiệm, mà còn dễ trở thành thước đo đạo đức của người mẹ.

Mạng xã hội không tạo ra hệ thống kỳ vọng ấy. Nhưng nó khiến những kỳ vọng vốn vô hình trong đời sống trở nên rõ ràng và dễ so sánh hơn. Một người phụ nữ có thể nhìn thấy hàng nghìn cách khác nhau để nuôi dạy con chỉ trong vài phút. Có người chia sẻ cách chuẩn bị đồ ăn cho con, người khác ghi lại lịch sinh hoạt, cách sắp xếp phòng trẻ em, những vật dụng cần thiết hay các hoạt động được cho là có lợi cho sự phát triển của trẻ.

Từ việc quan sát, so sánh trở thành điều gần như không thể tránh khỏi. Một người mẹ có thể bắt đầu tự hỏi liệu mình đã chuẩn bị đủ hay chưa. Căn phòng của con có tốt bằng những căn phòng khác? Những món đồ đã mua có thực sự phù hợp? Cách chăm sóc hiện tại có đúng? Không nhất thiết phải có một người trực tiếp đưa ra lời phán xét. Chính sự hiện diện liên tục của những hình mẫu trên mạng đã tạo nên một dạng áp lực mềm. Khi những gì được xem là “một người mẹ tốt” ngày càng dễ nhìn thấy, việc làm mẹ cũng trở thành một trải nghiệm có thể bị đặt lên bàn cân.

Nếu một bữa tiệc trước đây chỉ có những người hiện diện trong căn phòng thì một bữa tiệc ngày nay có thể có thêm hàng trăm, hàng nghìn người nhìn thấy nó qua màn hình. Đó là một thay đổi đáng kể, dù không phải lúc nào cũng được nhận ra. Chiếc bánh được chọn không chỉ vì hương vị mà còn vì hình thức. Trang phục không chỉ cần phù hợp với người mặc mà còn phải hài hòa với tổng thể. Một góc phòng có thể được giữ lại đơn giản vì ánh sáng đẹp. Một khoảnh khắc có thể được chờ đợi không chỉ vì nó đáng nhớ, mà còn vì nó đáng để ghi hình.

Đây là điểm mà việc làm mẹ bắt đầu mang tính trình diễn. Trình diễn không đồng nghĩa với giả tạo. Một người có thể hoàn toàn chân thành trong niềm vui của mình, đồng thời vẫn ý thức rằng niềm vui ấy đang được nhìn thấy. Điều đáng chú ý chính là sự xuất hiện của những “khán giả vô hình”. Người xem không cần có mặt trong căn phòng. Sự hiện diện ấy đủ để biến một khoảnh khắc riêng tư thành một khoảnh khắc có khả năng được quan sát.

Đọc thêm: Chăm sóc tiền mang thai: cuộc “siêu marathon” mới trước khi làm mẹ

Những điều không xuất hiện trong khung hình

Trong suốt quá trình mang thai và việc làm mẹ thường được kể trên mạng xã hội, hạnh phúc gần như luôn giữ vị trí trung tâm. Một đứa trẻ sắp chào đời, một gia đình sắp có thêm thành viên, một chương mới của cuộc đời bắt đầu. Những hình ảnh ấy dễ dàng tạo ra cảm giác viên mãn.

Tuy nhiên, trải nghiệm mang thai và làm mẹ trong thực tế lại phức tạp hơn nhiều. Thai kỳ có thể đi cùng lo lắng, bất an và những thay đổi về sức khỏe. Việc chuẩn bị cho một đứa trẻ có thể kéo theo áp lực tài chính, thay đổi trong công việc và các mối quan hệ. Với một số phụ nữ, việc có được một thai kỳ còn là kết quả của một hành trình dài với nhiều khó khăn mà những người bên ngoài không thể nhìn thấy.

Sau khi đứa trẻ ra đời, cảm giác hạnh phúc cũng không tồn tại như một trạng thái liên tục. Có mệt mỏi. Có cô đơn. Có những ngày người mẹ cảm thấy quá tải. Có những lúc tình yêu dành cho con tồn tại đồng thời với mong muốn được nghỉ ngơi, được trở lại với một phần đời sống trước đó. Nhưng những trải nghiệm ấy khó tạo thành những hình ảnh đẹp.

Vì vậy, một khoảng cách có thể hình thành giữa việc làm mẹ được trải nghiệm và việc làm mẹ được trưng bày trên mạng xã hội. Khoảng cách này không nhất thiết phản ánh sự thiếu trung thực. Mạng xã hội vốn là nơi con người lựa chọn điều mình muốn chia sẻ. Một người có thể hạnh phúc và chỉ muốn lưu giữ những khoảnh khắc đẹp. Tuy nhiên, khi phần đẹp nhất được nhìn thấy lặp đi lặp lại, nó dễ trở thành hình ảnh đại diện cho toàn bộ trải nghiệm. Khi đó, một người mẹ không chỉ phải sống với thực tế của việc làm mẹ, mà còn có thể phải đối diện với hình ảnh về một người mẹ lý tưởng mà chính môi trường xung quanh đã tạo ra.

Những người phụ nữ không bước vào cùng một câu chuyện

Sự phổ biến của hình ảnh về việc làm mẹ cũng đặt ra một câu hỏi khác: điều gì xảy ra với những phụ nữ không có cùng lựa chọn? Không phải phụ nữ nào cũng muốn có con. Có người chưa muốn. Có người không thể có con. Có người lựa chọn một đời sống khác hoàn toàn với hình dung truyền thống về gia đình.

Những khác biệt ấy được đặt cạnh nhau trong So Thrilled for You, tiểu thuyết của Holly Bourne xoay quanh bốn người bạn và những vị trí rất khác nhau của họ trước câu chuyện làm mẹ. Với mỗi người, việc mang thai, sinh con hay không sinh con không chỉ là một lựa chọn cá nhân, mà còn gắn với những kỳ vọng xã hội, những tổn thương và những thay đổi trong tình bạn.

Ở góc nhìn đó, một bữa tiệc mừng các cột mốc trong thai kỳ có thể trở thành nhiều thứ hơn một dịp chúc mừng. Nó là nơi những con đường khác nhau của phụ nữ vô tình được đặt cạnh nhau. Có người đã bước vào vai trò làm mẹ, có người đang chờ đợi, có người đang thích nghi với một thực tế không giống điều mình từng hình dung và cũng có người chưa bao giờ muốn bước vào vai trò ấy.

Một người có con không vì thế mà trưởng thành hơn một người không có con. Một người không muốn làm mẹ không thiếu đi một phần bản chất nữ tính. Và một người mẹ cũng không cần biến việc làm mẹ thành toàn bộ bản sắc của mình.

Con người từ lâu đã sử dụng nghi thức để đánh dấu những thay đổi quan trọng trong đời. Sinh nhật, đám cưới, lễ tốt nghiệp hay những ngày kỷ niệm đều được tổ chức, trang trí và ghi lại bằng hình ảnh. Vì vậy, sẽ là thiếu công bằng nếu xem những bữa tiệc chỉn chu hay những bộ ảnh thai kỳ đẹp như bằng chứng của sự phù phiếm. Một bức ảnh có thể đơn giản là ký ức. Nhưng nó cũng có thể trở thành một cách để xác nhận rằng một cột mốc đã được sống đúng như mong đợi.

Điều đáng băn khoăn là khi nào việc ghi lại đời sống bắt đầu ảnh hưởng đến cách đời sống được tạo ra. Bởi một khi hình ảnh trở thành tiêu chuẩn, trải nghiệm có nguy cơ phải đáp ứng tiêu chuẩn của hình ảnh ấy. Một người phụ nữ có thể hạnh phúc mà không cần chứng minh hạnh phúc ấy bằng hình ảnh. Có thể tổ chức một bữa tiệc đẹp mà không cần biến nó thành nội dung trên mạng. Có thể ghi lại thai kỳ hoặc hoàn toàn giữ nó cho riêng mình. Bởi trước khi trở thành một bức ảnh, một đoạn video hay một bài đăng, việc làm mẹ vẫn là một trải nghiệm được sống trong cơ thể, gia đình và đời sống cụ thể của một con người.

Tiệc rồi cũng sẽ tàn, hoa cũng sẽ héo và những bức ảnh, dù đẹp đến đâu, cuối cùng cũng sẽ trôi xuống giữa vô số hình ảnh khác. Còn đời sống vẫn tiếp tục sau khi máy ảnh được cất đi. Đứa trẻ chưa ra đời nhưng hình ảnh về một người mẹ hoàn hảo đã có thể được tạo dựng từ rất lâu trước đó.

Bai: Dong Nghi Le