Trong bộ phim đầu tay, đạo diễn người Thái Lan Ratchapoom Boonbunchachoke nhốt linh hồn người đã mất vào một chiếc máy hút bụi. Ý tưởng táo bạo ấy trở thành phép ẩn dụ sắc bén về ký ức, quyền lực và những vết thương lịch sử mà con người luôn tìm cách chôn vùi.

Khi hồn ma “nhập” máy hút bụi

A Useful Ghost được xây dựng theo cấu trúc phim lồng phim. Câu chuyện bắt đầu khi một học giả tìm mua máy hút bụi để đối phó với bụi từ các công trình đô thị hóa. Từ đây, bộ phim khéo léo chuyển hướng sang câu chuyện về một nhà máy sản xuất máy hút bụi bị ma ám, nơi bà chủ Suman (Apasiri Nitibhon) đau đầu trước sự quấy phá của hồn ma Tok (Krittin Thongmai), người tin mình chết vì điều kiện làm việc khắc nghiệt.

Trong khi đó, con trai bà là March (Witsarut Himmarat) vẫn chưa thể nguôi ngoai sau khi mất vợ Nat (Davika Hoorne). Bất ngờ, Nat trở về bằng cách nhập hồn vào một chiếc máy hút bụi, mở ra chuyện tình kỳ lạ giữa người và ma. Không chấp nhận mối quan hệ này, Suman tìm mọi cách buộc March quên Nat. Để được ở lại bên chồng, Nat bị cuốn vào hành trình giải quyết vụ việc của Tok, từ đó phát hiện ra nhiều bí mật kinh hoàng đằng sau.

A Useful Ghost gây chú ý nhờ sự góp mặt của Davika Hoorne - một trong những nữ diễn viên nổi tiếng xứ chùa Vàng hiện tại. Hóa thân Nat, cô mang đến màn trình diễn đầy tiết chế nhưng giàu cảm xúc, khắc họa một linh hồn vừa đáng thương, vừa đáng yêu.

Nhưng dấu ấn lớn nhất của bộ phim vẫn thuộc về đạo diễn Ratchapoom Boonbunchachoke. Anh mất nhiều năm ấp ủ và phát triển dự án, nảy sinh ý tưởng ngay sau cuộc đảo chính Thái Lan năm 2014. Sự kiên trì cùng nhãn quan độc đáo đã giúp anh chiến thắng Grand Prize AMI Paris tại LHP Cannes 2025, đánh dấu sự trở lại đầy ấn tượng của điện ảnh Thái Lan trên bản đồ điện ảnh quốc tế sau nhiều năm vắng bóng.

Một chút Apichatpong, một chút Wes Anderson

Hollywood từng dùng hồn ma để viết tiếp những chuyện tình còn dang dở trong Ghost (1990), Truly, Madly, Deeply (1990) hay Just Like Heaven (2005). Mô-típ ma - hài cũng được các nhà làm phim Thái Lan vận dụng triệt để, tạo ra hàng loạt tác phẩm ăn khách, tiêu biểu là Pee Mak (2013).

Song, màu sắc tâm linh của Ratchapoom Boonbunchachoke trong A Useful Ghost lại gợi nhớ nhiều đến Apichatpong Weerasethakul - người đưa điện ảnh Thái Lan ra thế giới với Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives (2010) và Cemetery of Splendour (2015). Cả hai đạo diễn đều xem hồn ma như hiện thân của ký ức và những vết thương lịch sử, từ đó phản chiếu những vấn đề xã hội đương đại thay vì chỉ khai thác yếu tố kinh dị hay lãng mạn.

Có điều, nếu Apichatpong thách thức khán giả bằng nhịp kể chậm rãi và giàu tính chiêm nghiệm, thì Boonbunchachoke trẻ trung, táo bạo và hài hước hơn hẳn. Ông biến những linh hồn thành nhân vật của một vở hài đen, nơi tình yêu, lao động, ký ức và quyền lực va chạm trong một thế giới vừa phi lý vừa rất gần với hiện thực.

Xem A Useful Ghost, hẳn nhiều cinephile còn nhận ra phong cách của Wes Anderson thấp thoáng qua những khung hình đối xứng, bảng màu được tính toán kỹ lưỡng. Thế nhưng, sẽ không công bằng nếu đặt Boonbunchachoke lên bàn cân cùng những cây đa cây đề trong làng điện ảnh.

Đạo diễn trẻ tuổi vẫn tạo dựng được một giọng điệu rất riêng, vừa kỳ quặc, vừa chân thành và giàu cảm xúc. Đặc biệt, việc để một hồn ma nhập vào chiếc máy hút bụi - một vật dụng gia đình hết sức bình thường - là ý tưởng khá mới lạ, đồng thời mở ra nhiều tầng nghĩa sâu sắc về ký ức, sự mất mát và quyền được tồn tại.

Đằng sau bi kịch của những hồn ma

Trong A Useful Ghost, bụi công nghiệp, thứ đã cướp đi mạng sống của Tok và Nat, cũng được xem như một lời phê phán về môi trường lao động độc hại. Nhưng sâu hơn, bụi còn là ẩn dụ cho những ký ức lịch sử bị phủ mờ theo thời gian. Không chỉ bám vào ký ức tình yêu, đạo diễn Ratchapoom Boonbunchachoke còn hướng đến những biến cố đau thương trong lịch sử Thái Lan, từ các cuộc đàn áp biểu tình đến những cuộc đảo chính.

Điểm đáng khen là anh không biến đứa con tinh thần thành một bài diễn văn chính trị khô khan. Thay vào đó, chúng hiện diện qua những chi tiết giàu tính biểu tượng, như việc nhân vật luôn bị ám ảnh bởi tiếng súng của các nạn nhân trong quá khứ vọng về mỗi đêm.

Nửa sau bộ phim, đạo diễn đẩy ý tưởng ấy đi xa hơn khi nhà nước tìm cách biến chính hồn ma thành công cụ kiểm soát ký ức. Nat vốn chỉ mong được ở lại bên chồng nhưng lại bị lợi dụng để trở thành công cụ chôn vùi quá khứ. Từ đó, bộ phim đặt ra câu hỏi day dứt: Nếu mọi ký ức về người đã khuất đều bị xóa sạch, liệu họ có còn thực sự tồn tại? Thông điệp đó cũng giúp bộ phim trở nên sắc bén, thay vì chỉ mang lại tiếng cười.

Nhìn chung, A Useful Ghost không phải là bộ phim dành cho mọi người. Một vài chi tiết cùng ẩn ý dày đặc có thể làm phật lòng một số người xem. Nhưng nó táo bạo, cá tính và không thỏa hiệp với các công thức quen thuộc. Đó hẳn cũng là lý do bộ phim dễ dàng chinh phục các nhà phê bình khó tính, đưa cái tên Ratchapoom Boonbunchachoke trở thành một trong những đạo diễn trẻ đáng chú ý nhất của điện ảnh Thái Lan hiện nay.