Khi thời khắc công bố giải Nobel Văn học đang đến gần, những cuộc bàn luận về chủ nhân tiếp theo của giải thưởng càng trở nên sôi nổi. Từ chất thi ca thần thoại của Anne Carson đến sự nghiệp phong phú của Margaret Atwood, từ quan điểm “văn chương thuần túy” của Tàn Tuyết đến tiếng nói bản địa của Alexis Wright hay một thế giới chạm va thú vị của Yoko Tawada… những nữ tác giả này đã tạo nên một thế trận vô cùng khó đoán.

Tàn Tuyết và văn chương đỉnh cao

Suốt 5 năm qua, Tàn Tuyết luôn là cái tên rất được yêu thích, liên tục nằm trong top dẫn đầu những gương mặt được dự đoán sẽ là chủ nhân tiếp theo của giải Nobel Văn Chương. Niềm tin nói trên là có cơ sở, bởi cũng như Mạc Ngôn - người đã chiến thắng vào năm 2012, bà thuộc thế hệ đổi mới của văn học Trung Quốc sau các cao trào chuyển đổi xã hội. Tuy vậy, không như những nhà văn nam giới khác như Diêm Liên Khoa, Dư Hoa, Tô Đồng… bà luôn tránh xa hiện thực đơn thuần, hướng mình đến những khía cạnh sâu sắc và thách thức hơn, khi xem văn chương đúng với mục đích thuần túy: phản ánh những giá trị phổ quát, chung nhất và tối cao nhất thay vì tập trung vào câu chuyện của từng cá thể hay từng quốc gia. Không dừng ở đó, bà cũng quan tâm đến lý thuyết văn chương khi có nhiều nghiên cứu về Franz Kafka, J.L.Borges, Bruno Schulz… cũng như tiên phong cho khái niệm “đồng sáng tạo” giữa người viết và độc giả, từ đó mở rộng thêm những đường biên cho việc đọc, hiểu và thưởng thức.

Cũng vì lẽ đó, các tác phẩm của bà luôn có một chất rất riêng, không thể nhầm lẫn. Ta thấy nơi đó một thế giới siêu hình, huyền ảo với những cá thể bị giằng giai giữa những chủ điểm lớn: sự sống, cái chết, tình yêu, sự sáng tạo và bạo lực đen tối. Đơn cử ở Những chuyện tình thế kỷ mới, thông qua câu chuyện của nhiều người phụ nữ khác nhau, bà đã viết về rất nhiều khía cạnh của tình yêu, khi vừa đẹp đẽ nhưng cũng đớn đau và đầy ám ảnh. Trong khi ở Phố Ngũ Hương, bà lại đẩy mạnh thêm sự sáng tạo, để thông qua những câu chuyện ngồi lê đôi mách, không được xác thực, bà đã nói về rất nhiều điều chủ điểm có tính phân mảnh. Bên cạnh đó, những truyện ngắn và novella như Đào Nguyên ngoài cõi thế, Bảng lảng trời xanh, Hoàng Nê Phố cũng cho thấy một nhà văn không ngừng tìm ra những cách kể mới, qua đó khắc họa toàn thể con người một cách thú vị và không khoan nhượng.

Alexis Wright và tiếng nói bản địa độc đáo

Đã nửa thế kỷ châu Đại dương chưa có người chiến thắng sau Patrick White, do đó bà Alexis Wright là một cái tên rất được kỳ vọng. Tại Úc, bà hiện là một trong những nữ nhà văn được đánh giá cao nhất, khi đã chiến thắng hầu hết các giải thưởng lớn, và nhiều trong số đó đến tận 2 lần, gồm giải Stella, Miles Franklin cũng như Melbourne Prize for Literature cho toàn bộ sự nghiệp. Các tác phẩm của bà ghi dấu ấn bởi độ dài sử thi, thường tập trung vào các vấn đề lớn của người bản địa châu Úc, nằm giữa 2 luồng xung đột không ngừng kình chống: giữa bảo tồn, truyền thừa các yếu tố truyền thống và sự chạm va với đời sống hiện đại.

Các tiểu thuyết nổi bật của bà có thể kể đến Praiseworthy, Carpentier… Ở đó độc giả còn có thể thấy những điều lớn hơn, từ những giá trị bản địa mất đi, sinh thái cho đến khúc điếu văn cho thế giới phong phú trước cảnh toàn cầu hóa. Trong thời đại của những thử nghiệm mới mẻ và văn chương hậu hiện đại, Alexis Wright đã khéo léo kết hợp những điển tích dân gian, các sử thi cổ… với những tưởng tượng phong phú, từ đó tiếp nối và giới thiệu một đặc trưng mới của vùng đất này: hiện thực bản địa. Ở đó tính huyền ảo đến từ đời sống tâm linh bản địa được đề cao, thay vì từ những giấc mơ gắn liền với phân tâm học riêng của Tây phương. Nếu bà chiến thắng, đây có thể nói là sự tôn vinh không chỉ cho cộng đồng bản địa châu Úc, mà còn là những giá trị truyền thống trên khắp thế giới khi phải đối đầu với những thay đổi đang quá nhanh chóng.

Anne Carson - nhà thơ của những huyền thoại

Đã tương đối lâu giải Nobel Văn chương chưa quay lại với thơ ca, nên năm 2026 hoàn toàn là cơ hội tốt để Anne Carson được xướng tên lên. Theo đó, nếu Louise Glück, Wisława Szymborska… đại diện cho thơ ca đầy mỹ cảm, giàu thi tính với những lát cắt cảm xúc đôi khi tinh tế, đôi khi choáng ngợp, có khi lạnh lùng, gần như lãnh cảm thì nhà thơ nổi bật của Canada này lại mang lý tính vào các tác phẩm. Theo đó trong suốt sự nghiệp, với nền tảng nghiên cứu sử thi, lịch sử, ngôn ngữ… bà Carson đã không ngừng mở rộng biên giới thơ ca, biến đây không chỉ là những câu chữ cô đọng, mà còn có thể là một phương tiện mang tính giao thoa xuyên không - thời gian, nơi những vấn đề phổ quát vẫn luôn tồn tại, không dễ giải mã.

Trong những tập thơ nổi tiếng như Autobiography of Red, Economy of the Unlost… ta có thể thấy được những thử nghiệm không ngừng được mở rộng ra, giữa cảm xúc cá nhân, các nghiên cứu nhân học/xã hội học đương đại lẫn nhiều quan điểm của các triết gia. Trong khi đó với Antigonick, Norma Jeane Baker of Troy, H of H Playbook… bà cũng liên tục đối thoại với các tác giả Hy-La cổ đại, mang đến một sự chập chồng hay lăng kính mới cho nhiều vấn đề thú vị. Nếu bà chiến thắng, ta sẽ thấy thêm một lần nữa “bộ óc bách khoa toàn thư” được tôn vinh, sau chiến thắng của Olga Tokarczuk gần một thập niên trước.

Yoko Tawada và “hợp - tan văn hóa”

Suốt hơn một thập niên qua, Haruki Murakami luôn là cái tên được nhiều độc giả kỳ vọng tại giải Nobel Văn học. Tuy nhiên, những sáng tạo của nữ nhà văn Yoko Tawada lại được cho là gần gũi hơn với quan điểm văn chương của Viện Hàn lâm Thụy Điển. Sinh sống tại Đức, thực hành sáng tạo bằng hai ngôn ngữ Đức và Nhật, không ngoa khi nói bà là nhà văn có tính quốc tế vô cùng đặc biệt. Bên cạnh những thử nghiệm về hình thức, bà còn đưa vào tiểu thuyết những trăn trở về sự va chạm và giao thoa giữa các nền văn hóa, qua đó khắc họa thế giới đương đại bằng một góc nhìn mới mẻ và sống động.

Ở các tác phẩm của bà, ta có thể thấy được những viễn tưởng rất gần với ngày gần đây: thế giới hậu hạt nhân, các góc nhìn phản địa đàng đi kèm chủ điểm sinh thái và sự biến mất của tính bản địa. Sáng tạo của bà nổi bật bởi việc đi giữa các biên giới vật lý của không - thời gian mà có thể thấy trong Chàng chó, Mắt trần… để hướng tới chủ điểm quan điểm quan trọng, rằng bạo lực, đớn đau, mất mát… không chỉ là những khái niệm mang tính tiêu cực, mà cũng có thể chính là điểm chung để nhân loại này có thể đối thoại, từ đó qua những trải nghiệm chung nhất, họ sẽ trân quý những người quanh mình hơn bao giờ hết, như trong Rải rác khắp nơi trên mặt đất, Hạc trắng xòe cánh…

Margaret Atwood - nhà văn tận hiến

Ở tuổi 86, Margaret Atwood đã chờ quá lâu để được gọi tên cho những sáng tạo vô cùng đa dạng của bản thân mình, từ các tác phẩm “quy mô” có màu sắc phản địa đàng, khai thác các vấn đề sinh thái, nữ quyền và những bất ổn xã hội, đến những truyện ngắn giàu tính riêng tư, đi sâu vào tâm lý con người, nỗi cô đơn cùng các tác phẩm mang tính tự truyện. Trong số các nhà văn được dự đoán, bà thuộc số ít gương mặt thành công đi vào văn hóa đại chúng, từ đó tạo ra dấu ấn riêng biệt và không thể quên. Ta thấy điều đó khi series chuyển thể từ tiểu thuyết Chuyện người tùy nữ không ngừng gây sốt suốt các năm qua, hay mới đây nhất nữ ca sĩ Olivia Rodrigo cũng cho phát hành single Serena Joy chính là tên một nhân vật trong sách Atwood để ủng hộ các hoạt động hướng đến phụ nữ.

Từng giành chiến thắng trong hầu hết các giải thưởng lớn nhất ở khu vực nói tiếng Anh, trong đó có hai lần chiến thắng giải Booker, Margaret Atwood từ lâu đã khẳng định vị thế của một nhà văn lớn. Nếu Nobel Văn học 2026 tiếp tục lỡ hẹn với bà, điều đáng tiếc có lẽ thuộc về chính giải thưởng này nhiều hơn là Atwood, bởi những thành tựu và vị thế của bà đã được ghi nhận rộng rãi. Lịch sử Nobel từng bỏ lỡ những tên tuổi lớn như Lev Tolstoy, Vladimir Nabokov, Joseph Conrad, Milan Kundera hay Maryse Condé. Năm 2026 vì thế có thể là cơ hội để Viện Hàn lâm Thụy Điển tránh lặp lại một sự bỏ lỡ đáng tiếc, trước khi quá muộn.